طهارت دارد يا خير ؟ ، الف : اگر شرط را وضوى خارجى دانسته و نماز را به عنوان فعل واحد مشروط بدانيم ، به طورى كه هر جزئى از اجزاى آن به صورت مستقل ، مشروط نباشد ، با اين دو قيد ، تجاوز از محلّ صدق مىكند و قاعده‌ى تجاوز جريان دارد ؛ بنابراين ، در اثناى نماز نبايد به اين شكّ توجّهى كند . ب : اگر شرط را وضوى خارجى بدانيم امّا مشروط را مجموع نماز ندانيم ، بلكه هر جزئى از اجزاى نماز به عنوان مشروط باشد ، در اين صورت ، قاعده‌ى تجاوز جريان ندارد ؛ و هنگام شكّ در اثناى نماز ، لازم است نماز را قطع كند ، وضو بگيرد و مجدّداً نماز بخواند . ج : اگر شرط را مسبّب از وضو كه همان طهارت قلبى است بدانيم ، اين شرط از شرائط مقارن محسوب مىشود و مانند ستر و استقبال خواهد بود . ايشان معتقدند گرچه از آيه‌ى شريفه‌ى « إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ » « 1 » استفاده مىشود كه شرط ، همان وضوى خارجى است ، امّا از روايت « لا صلاة إلّابطهور » « 2 » استفاده مىشود كه شرط همان طهارت است و وضوى خارجى موجب تحقّق اين طهارت قلبى است . بنابراين ، شرط طهارت محلّ معيّن شرعى ندارد و ديگر قاعده تجاوز جريان ندارد . اشكالات ديدگاه محقّق عراقى رحمه الله به نظر مىرسد كلمات مرحوم محقّق عراقى نيز دچار اشكال است ، و بر كلمات ايشان چند ملاحظه وارد است . ملاحظه اوّل : اين كه ايشان در دو مثال ، مشروط را به صورت متعدّد تصوير نمودند و هر جزئى از اجزاى نماز عصر را مشروط مستقل براى شرطيّت نماز ظهر ، و هر جزئى از اجزاى نماز را مشروط مستقل براى طهارت تصوير نمودند ، بسيار بعيد و

--> ( 1 ) . مائده ، 5 . ( 2 ) . محمّد بن حسن حرّ عاملى ، وسائل الشيعة ، ج 1 ، ص 315 ، باب 9 از ابواب نواقض الوضوء ، ح 1 .