برخى « 1 » فرموده‌اند : اگر بخواهيم بر ظاهر اين روايت جمود كنيم ، بايد بگوييم : در جريان قاعده تجاوز و فراغ دو عنوان معتبر است : يكى خروج از شيىء ؛ و دوّم ، دخول در غير آن شيىء ؛ در حالى كه ظاهر اين دو عنوان بر هيچ يك از مثال‌هايى كه در صدر اين روايت آمده است ، منطبق نيست . زيرا ، خروج از اذان ، همانا دخول در اقامه است ؛ و خروج از اذان و اقامه ، عين دخول در تكبيرة الاحرام است . و به عبارت ديگر ، دخول در غير موجب خروج از آن‌ها است و چيز ديگرى موجب تحقّق خروج نيست . لذا ، بايد روايت را اين‌طور تفسير نمائيم كه : « إذا رأيت نفسك خارجاً عن الشيء ولذا دخلت في غيره » يعنى اگر شخصى خودش را خارج از شيىء بداند - يعنى خروج اعتقادى و تخيّلى - . در هر صورت ، روشن است كه نمىتوانيم بر ظاهر اين روايت جمود كنيم ؛ چه آن كه جمود بر آن مستلزم لغويّت است ؛ و خروج از شيىء غير از دخول در شيىء ديگر ، چيز ديگرى نيست . در نتيجه ، به ظاهر اين روايت نمىتوان تمسّك كرد ؛ و در حقيقت ، خروج از شيىء همان دخول در غير است ؛ و دخول در غير ، فعل ديگرى غير از خروج از شيىء نيست . 2 - روايت ديگر ، مصحّح اسماعيل بن جابر ، هم از نظر صدر و هم از نظر ذيل است . از نظر صدر : همه‌ى مثال‌هايى كه در صدر اين روايت بيان شده ، با آوردن دخول در غير است ؛ مثلًا : در سجده ، شكّ در ركوع كند و قبل از آن را ذكر ننموده است . امّا از نظر ذيل روايت ، امام عليه السلام مىفرمايد : « كلّ شيء شكّ فيه ممّا قد جاوزه ودخل في غيره فليمض عليه » « 2 » كه تصريح به دخول در غير دارد .

--> ( 1 ) . مرتضى حائرى ، خلل الصلاة وأحكامه . ( 2 ) - محمّد بن حسن طوسى ، الإستبصار ، ج 1 ، ص 533 ، حديث 9 / 1359 و تهذيب الأحكام ، ج 2 ، ص 162 ، حديث 602 ؛ محمّد بن حسن حرّ عاملى ، وسائل الشيعة ، ج 6 ، ص 317 ، باب 13 از أبواب الركوع ، حديث 4 . تذكّر اين مطلب ضرورى است كه شيخ طوسى رحمه الله اين روايت را در « الإستبصار » از امام باقر عليه السلام نقل مىكند ، ليكن در « تهذيب الأحكام » از قول امام صادق عليه السلام نقل شده است ؛ صاحب وسائل نيز روايت را بر اساس آن‌چه كه در « الإستبصار » آمده ، نقل مىكند .