شرع منتفى است و تكليف يُسرى نيز هيچ شك و شبهه‌اى در جواز تكليف به آن و تحقّقش وجود ندارد ؛ امّا مرحلهء دوّم و سوّم - تكليف عُسرى و تكليف حرجى و ضيقى - محل بحث و كلام است . به عبارت ديگر ، ادّعاى مرحوم نراقى اين است كه هرچند از نظر لغت ، بين « عسر » و « حرج و ضيق » فرقى قائل نشويم ، لكن در نظر عرف بين اينها فرق است و بنابراين ، ادلّه وارده در لاحرج به هر دو مرتبه اشاره دارد و انتفاى تكليف در آنها را بيان مىكند . بررسى نظر محقّق نراقى رحمه الله هنگامى كه به كتب فقهى مراجعه مىكنيم ، مىبينيم برخى از فقهاى متأخّر ، در مواردى كه كلمه « حرج » ذكر مىشود ، قيد « لايتحمّله عادتاً » و يا « شديد » را به آن اضافه مىكنند . به عنوان مثال ، مرحوم سيّد در بحث مسوّغات تيمّم ، در مسوّغ سوّم مىفرمايد : « الخوف من استعماله على نفسه ، أو عضو من أعضائه بتلف أو عيب أو حدوث مرض أو شدّته أو طول مدّته أو بطوء برئه أو صعوبة علاجه أو نحو ذلك ممّا يعسر تحمّله عادة ، بل لو خاف من الشين الّذى يكون تحمّله شاقّاً تيمّم ، . . . » « 1 » . اگر كسى بترسد در صورت استفاده از آب براى وضو ، نقصى براى او پيدا مىشود ، يا بيمار مىشود ، يا بيمارىاش شدّت پيدا مىكند ، يا طولانى مىشود ، يا زمان درمانش به طول مىانجامد ، يا علاجش مشكل مىشود و مانند اين موارد از چيزهايى كه تحمّل آن به صورت عادى ممكن نيست ؛ بلكه اگر بخواهد از آب استفاده كند ، مردم او را مذمّت مىكنند به صورتى كه تحمّلش سخت است ؛ در تمامى اين موارد ، مىتواند تيمّم كند . مرحوم آقاى بروجردى و آقاى خوانسارى رحمهما الله در مورد « شاقّاً » در حاشيه عروة

--> ( 1 ) . السيّد محمّد كاظم الطباطبائى اليزدى ، العروة الوثقى ، مع تعليقات عدّة من الفقهاء العظام ، ج 2 ، ص 170 .