آوردند ، ما كم و بيش در جلسات ايشان حضور پيدا مىكرديم و انصافاً يك حال خوبى براى ما به وجود مىآمد . ولى متأسفانه مدت آن كوتاه بود و در حقيقت حوزهء علميه قم نتوانست - آن گونه كه شايد و بايد - از ايشان استفاده كند و ايشان هم نتوانستند در قم سكونت داشته باشند . تربيت ، اين چنين محقق مىشد نه با صرف گفتن يكسرى اصطلاحات و . . . ، بلكه به معناى واقعى تربيت بود . به هر حال مُدرّس اخلاق غير از استاد فقه ، اصول ، فلسفه و ساير علوم است . بايد در او ويژگيهايى باشد و واقعاً خودش به تربيت اخلاقى تربيت شده باشد . آنچه مهم مىباشد اين است كه براى تربيت چنين افرادى براى آيند حوزه چه راهى را بايد انتخاب كرد و چگونه مىتوان به اين هدف رسيد ؟ براى تربيت استاد در موارد ديگر ، راه خيلى آسان و معمولى است و خود طلاب نوعاً اين راه را با ذوق و شوق طى مىكنند و بحمدالله تعالى بسيارى هم موفق مىشوند ؛ اما در رابطه با اخلاق ، اتخاذ يك نظر و پيشنهاد براى تربيت تعدادى مربى اخلاق درجهت استفاده و بهر كاملِ حوزه در آينده ، بسيار مشكل است . هم اكنون بعضى از بزرگان هستندكه امام بزرگوار هم به بعضى از آنها اشاره كرده‌اند و مىفرمودند : از ايشان استفاد اخلاقى كنيد ، اما ايشان يا به علت كهولت سن يا دلاليل ديگر ، معمولًا در اختيار حوزه و طلبه ها نيستند و كمتر از وجودشان استفاده مىشود . بالاخره هم جهات اخلاقى براى طلبه ها و هم تربيت مربى اخلاق براى آيند حوزه ، يكى از مشكلات بزرگى است كه ما با آن روبرو هستيم و راه قابل توجهى هم براى آن پيدا نكرده‌ايم . اما از باب اين كه گاهى اوامر اضطراريّه هم به جاى اوامر اختياريّه مطرح مىشود ، من و امثال من هم مىآييم و مباحثى را به عنوان اخلاق مطرح مىكنيم ، بالاخره اهميت معارف اخلاقى بسيار مهم است - به ويژه براى روحانيت - چراكه روحانيت ، با عمل و اخلاق ، با كيفيت معاشرت و برخوردش و با اجتناب از معاصى ، بيشتر از بيانش مىتواند در جامعه نفوذ كند . عملِ يك روحانى در صورتى كه فريبكارى نباشد بكله واقعى و خالى از نقايص اخلاقى باشد ، جاذبهء زيادى داشته و نقش بسزايى دارد و من در مواردى - از جمله