--> غرائزى كه دارند همواره متمايل به لذائذ و شهوات هستند و اين تمايل ، اعمال شهوانى را بيشتر از حق و حقيقت در ميان آنان شايع مىسازد و قهراً به ارتكاب آنها عادت كرده و تركش هر چند كه مقتضاى سعادت انسانى باشد برايشان دشوار مىشود ، به اين دليل خداى سبحان مبارزه با اين گونه عادتها را تدريجاً در ميان مردم آغاز كرد ، و آنها را با رفق و مدارا تكليف فرمود . يكى از اين عادات زشت و شايع ميان مردم مىگسارى بود كه شارع اسلام به تدريج تحريم آن را شروع كرد و اين مطلب با تدبر در آيات مربوط به اين تحريم كه مىبينيم چهار بار نازل شده است كاملًا به چشم مىخورد . آيات قرآنى در القاى معارف و قوانين ، مختلف است ، برخى از آنها در مكه نازل شده است كه نوعاً مطالب را به طور اجمال و سر بسته بيان كرده است و برخى در مدينه ، كه مطالب را به طور تفصيل و شكفته بيان كرده و به جزئيات همان احكامى كه در مكه نازل شده بود پرداخته و مجملات آنها را بيان مىكند و با اين حال خود آيات مدنى هم خالى از اين تدرج و چند مرحله‌اى نيست و چنين نيست كه تمامى احكام و قوانين دينى در مدينهء منوره يك روزه نازل شده باشد بلكه در مدينه هم به تدريج نازل گرديده است . اگر كسى در وسعت معارف و قوانين اسلام دقت كند و در نظر بگيرد كه در ايام نزول قرآن و بعثت رسول اكرم ( ص ) ، دنيا در چه وضعى به سر مىبرد و ظلمت جهل و پليدى فساد و ظلم تا چه حد رسيده بود ، هيچ ترديدى برايش باقى نمىماند كه در آن روز ممكن نبوده كه اسلام يكباره شرك و فساد را از دنيا ريشه كن كند . و تصديق مىكند كه لازم بوده دعوت را ميان بعضى از طوائف ساكنان زمين ، شروع كند و به ناچار اين طايفه همان قوم خود رسول اللَّه ( ص ) باشد ، آن گاه پس از آن‌كه دين خدا ميان عرب جاى خود را باز كرد به تدريج ميان غير عرب هم راه يابد ، هم چنان كه همين طور شد . مراحل مختلف دعوت و رعايت تدريج در كيفيت دعوت و مراحل آن : خداوند عزوجل به رسول گرامىاش دستور داد تا بعد از قيام به اصل دعوت ، نخست از عشيره و قوم خود آغاز كند و فرمود : ( وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ ) انذار را نخست از عشيره خود ، آن هم نزديك‌ترين آنان ، شروع كن ( سوره شعرا ، آيه 214 ) ، آن گاه دستور داد كه دعوت خود را توسعه داده ، به غير عشيره‌اش هم برساند و همچنين از اهل شهر خودش به شهرهاى اطراف ببرد و در اين باره فرمود : ( وَأُوحِى إِلَى هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ ) اين قرآن به من وحى شد تا شما را و هر كسى را كه ندايم به او برسد انذار كنم . ( سوره انعام ، آيه 19 ) ، خداى تعالى سپس به آن جناب دستور داد كه دعوتش را در تمامى دنيا و همهء مردم ( چه صاحبان اديان و چه غير آنان ) توسعه دهد . رعايت تدريج در دعوت و طرز ارشاد و كيفيت اجرا و عملى كردن دعوت : مرحلهء نخست دعوت با زبان : طريقه‌اى كه از تمامى قرآن كريم استفاده مىشود ؛ زيرا به وضوح مىبينيم كه خداى سبحان به آن حضرت دستور داده تا با ملاطفت و نرمى دعوت خود را به گوش مردم برساند : ( قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحى إِلَىَّ ) [ اى پيامبر ! ] بگو من نيز بشرى هستم مثل شما ، با اين تفاوت كه به من وحى مىشود . ( كهف ، آيه 110 ) و نيز به رسول خدا دستور داد كه در « دعوت زبانى » فنون بيان را به كار ببرد ؛ يعنى در هر جا به مقتضاى فهم و استعداد شنونده سخن بگويد : ( ادْعُ