و معاد را كما هو حقه نشناخته و به آن معتقد نشده ايم . اگر معاد را به صورت صحيح و درست بشناسيم ، حالت آن جوان را پيدا مىكنيم كه رسول مكرم اسلام صلى الله عليه وآله بعد از نماز صبح از او پرسيدند : چه گونه شب را به روز آوردى ؟ عرض كرد : « أَصْبَحْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مُوقِناً » ، در حال يقين صبح كردم . رسول خدا ( ص ) فرمود : علامت يقين تو چيست ؟ عرض كرد : علامت من اين است كه گويا الآن بهشت و جهنم را مىبينيم و نالهء افراد معذب در جهنم را مىشنوم . « 1 »

--> ( 1 ) . قَالَ أَبَوعَبْدِاللَّهِ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ( ص ) صَلَّى بِالنَّاسِ الصُّبْحَ فَنَظَرَ إِلَى شَابٍّ فِى الْمَسْجِدِ وَ هُوَ يَخْفِقُ وَ يَهْوِى بِرَأْسِهِ مُصْفَرّاً لَوْنُهُ قَدْ نَحِفَ جِسْمُهُ وَ غَارَتْ عَيْنَاهُ فِى رَأْسِهِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ : كَيْفَ أَصْبَحْتَ يَا فُلَانُ ؟ . قَالَ : أَصْبَحْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مُوقِناً . فَعَجِبَ رَسُولُ اللَّهِ ( ص ) مِنْ قَوْلِهِ وَ قَالَ : إِنَّ لِكُلِّ يَقِينٍ حَقِيقَهءً فَمَا حَقِيقَهءُ يَقِينِكَ ؟ فَقَالَ : إِنَّ يَقِينِى يَا رَسُولَ اللَّهِ هُوَ الَّذِى أَحْزَنَنِى وَ أَسْهَرَ لَيْلِى وَ أَظْمَأَ هَوَاجِرِى فَعَزَفَتْ نَفْسِى عَنِ الدُّنْيَا وَ مَا فِيهَا حَتَّى كَأَنِّى أَنْظُرُ إِلَى عَرْشِ رَبِّى وَ قَدْ نُصِبَ لِلْحِسَابِ وَ حُشِرَ الْخَلَائِقُ لِذَلِكَ وَ أَنَا فِيهِمْ وَ كَأَنِّى أَنْظُرُ إِلَى أَهْلِ الْجَنَّهءِ يَتَنَعَّمُونَ فِى الْجَنَّهءِ وَ يَتَعَارَفُونَ وَ عَلَى الْأَرَائِكِ مُتَّكِئُونَ وَ كَأَنِّى أَنْظُرُ إِلَى أَهْلِ النَّارِ وَ هُمْ فِيهَا مُعَذَّبُونَ مُصْطَرِخُونَ وَ كَأَنِّى الْآنَ أَسْمَعُ زَفِيرَ النَّارِ يَدُورُ فِى مَسَامِعِى . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ لِأَصْحَابِهِ : هَذَا عَبْدٌ نَوَّرَ اللَّهُ قَلْبَهُ بِالْإِيمَانِ ثُمَّ قَالَ لَهُ : الْزَمْ مَا أَنْتَ عَلَيْهِ . فَقَالَ الشَّابُّ : ادْعُ اللَّهَ لِى يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ أُرْزَقَ الشَّهَادَهءَ مَعَكَ . فَدَعَا لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ( ص ) فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ خَرَجَ فِى بَعْضِ غَزَوَاتِ النَّبِى فَاسْتُشْهِدَ بَعْدَ تِسْعَهءِ نَفَرٍ وَ كَانَ هُوَ الْعَاشِر . ( كافى ، ج 2 ، باب حقيقهء الإيمان و اليقين ، ص 52 ) حضرت صادق ( ع ) فرمود : حضرت رسول ( ص ) پس از اين‌كه نماز صبح را ادا كرد متوجه شد جوانى لاغر اندام و زرد چهره در مسجد نشسته و چرت مىزد و سرش را بالا و پايين مىبرد ، رنگش زرد بود و تنش لاغر و ديده‌هايش به گودى فرو رفته بود ، رسول اكرم فرمود : اى حارث ! چه گونه شب را به روز آوردى ؟ عرض كرد : يا رسول اللَّه ! در حال يقين صبح كردم . رسول اكرم ( ص ) از سخنان او در شگفت شدند و فرمودند : هر يقينى حقيقتى دارد ، حقيقت يقين تو در چيست ؟ عرض كرد : يا رسول اللَّه ! همان يقين مرا به غم و اندوه كشانده و شب‌ها خواب را از ديدگان من ربوده و روز گرم مرا به تحمل تشنگى ( روزه ) واداشته و دلم از دنيا و آنچه در آن است به تنگ آمده و روى گردان است تا آنجا كه گويى مىبينم عرش پروردگارم براى رسيدن به حساب برپا است و همهء مردم براى آن محشور شدند و من در ميان آنان هستم ، گويى به اهل بهشت مىنگرم كه در نعمت‌اند و در بهشت با هم تعارف مىكنند و بر پشتيها تكيه زده‌اند و گويى به دوزخيان مىنگرم كه در آن زير شكنجه‌اند و فرياد مىكشند ، گويى هم اكنون نعرهء آتش دوزخ را مىشنوم كه در گوشم مىچرخد . رسول خدا به اصحابش فرمود : اين بنده‌اى است كه خدا دلش را با نور ايمان روشن كرده است ، سپس به او فرمود : اى جوان ! با همين عقيده باقى باش . عرض كرد : يا رسول الله براى من دعا كن كه به همراه تو شربت شهادت بنوشم ، رسول خدا ( ص ) برايش دعا كرد و چيزى نگذشت كه در يكى از غزوات پيامبر به جبههء جهاد رفت و پس از نه تن ديگر شهيد شد ، و او نفر دهم بود .