جواب : اگر امكان ارجاع به پزشك مماثل نباشد ، و با ترك معاينه ترس بر جان بيمار باشد ، لازم است اقدام به معاينات پزشكى كند ، و در حدّ ضرورت و ناچارى عدم رعايت مسائل شرعى ، مانعى ندارد و مسئوليت شرعى منتفى است . سؤال 2083 : اگر با يك سرى تمهيدات لازم بتوانيم در سطح كشور ، موفق به جداسازى مراكز درمانى خواهران از برادران بشويم ، با توجه به اينكه هر پزشكى در طول دوران دانشجويى خود بايد ( هر چند مختصر ) از انواع و اقسام اختلالات و بيماريها چه در مورد آقايان و چه خانمها آگاهى يافته و آموزش ببيند ( اعم از انجام معاينات كامل ، آگاهى از بيماريهاى زنان و چگونگى انجام زايمان سالم و . . . ) و با توجه به اينكه در مورد دانشجويان ، اين موارد بيشتر آموزشى هستند تا درمانى ، ( يعنى ممكن است نجات جان بيمار در همان زمان وابسته به آن نباشد ، اما بوسيلهء اين آموزش كه در بيمارستانهاى آموزشى صورت مىگيرد ، دانشجو براى مراحل طبابت ، كه نياز آيندهء بيماران است ، آماده مىشود ) و از اين رو هر يك از دانشجويان در دوره‌هاى مختلف ، ملزم و مجبور به گذراندن واحدهاى درسى در تمامى بخشهاى بيمارستان ، اعم از زنان و مردان ، و فراگيرى تمامى مسائل و امتحان دادن در پايان دوره مىباشند ( تا بتوانند در نهايت ، فارغ التحصيل موفقى باشند ) ، با در نظر گرفتن تمامى اين شرايط ، بفرماييد تكليف و وظيفهء دانشجو چيست ؟ آيا مىتواند بخاطر رعايت مسائل شرعى ، از فراگيرى كامل بسيارى مسائل بگذرد و در نتيجه در گذراندن واحدهاى درسى ناموفق باشد ؟ و يا در هر شرايطى و با هر وسيله‌اى ، بايد به فراگيرى صحيح كارش بپردازد تا در آينده كمتر دچار مشكل شود ؟ و بطور كلى چگونه مىتوان بين وظيفهء پزشكى و دانشجويى ( كه در كتب پزشكى ، بر انجام آنها تأكيد شده ) و وظيفهء شرعى و اسلامى ( كه طبيعتا نبايد با وظيفهء پزشكى تناقض داشته باشد ) جمع كرد ؟ جواب : عدم رعايت مسائل شرعى ، جهت فراگيرى مسائل پزشكى ، در حدّى كه حفظ جان ( و سلامتى و مداواى ) بيماران ، اگر چه در آينده ، متوقّف بر آنها باشد ، جايز است ولى تجاوز از حدّ ضرورت و ناچارى ، جايز نمىباشد . و در اين جهت فرقى بين دختر و پسر ، زن و مرد نيست . سؤال 2084 : در صورت لزوم ، به طور كلى ( چه پزشك خانم در دسترس باشد و چه نباشد )