مىشود كه يگانه راه اين آگاهى ، شنيدن از همان خدايى است كه به همه نهفته‌ها آگاه است . « 1 » به نظر مىرسد نياز انسان‌هاى نخستين ، ايجاب مىكرد كه « وحى » ، برخى از دانش‌هاى تجربىِ ضرورى براى زندگى را در اختيار آنان قرار دهد . مؤيّد اين نظريه ، مطلبى است كه سيّد بن طاووس نقل كرده است : إنَّ اللّهَ تَبارَكَ و تَعالى أهبَطَ آدَمَ مِنَ الجَنَّةِ ، و عَرَّفَهُ عِلمَ كُلِّ شَيءٍ ، فَكانَ مِمّا عَرَّفَهُ النُّجومُ وَ الطِّبُّ . خداوند ، آدم را از بهشت ، فرو آورد و او را از آگاهى به همه چيز ، برخوردار ساخت . نجوم و پزشكى ، از جمله چيزهايى بود كه خداوند ، وى را از آنها آگاه كرد . « 2 » بنا بر اين ، مىتوان گفت كه سرآغاز علم طب ، آموزه‌هاى وحى بوده ؛ امّا تجربه دانشمندان نيز بدان افزوده شده و تدريجا اين دانش ، گسترده‌تر شده و مىشود ؛ ليكن اين ادّعا كه وحى ، تنها راه رسيدن به اين دانش است ، علاوه بر اين كه متّكى بر برهان عقلى و يا شرعى نيست ، بطلان آن به وسيله تجربه ثابت شده است و آنچه از مرحوم شيخ مفيد نقل شده كه راه رسيدن به دانش طب ، « السمع عن العالم بالخفيّات » است ، اگر مقصود ، يكى از راه‌هاى رسيدن به اين دانش باشد ، صحيح است ؛ و گر نه نمىتواند صحيح باشد . 2 . اهل بيت و دانش پزشكى بررسى دقيق احاديثى كه درباره ويژگىهاى علمى ، سرچشمه‌هاى دانش‌ها و نيز

--> ( 1 ) تصحيح الاعتقاد ، ص 144 ، بحارالأنوار ، ج 62 ، ص 75 . ( 2 ) ر . ك : ج 1 ، ص 35 ، ح 6 .