( سوره النجم ، آيه 8 - 10 ) . و سماء - يعنى آسمان - در قرآن و خبر به معنى مطلق بلندى آمده است ، خواه بدين معنى بلندى طبيعى عالم شهادت مطلقه كه از آنجا باران نازل مىشود ، و خواه بدان معنى روحانى ما فوق طبيعت كه از آنجا حقايق و معارف و علوم و وحى نازل مىشود ، به تحقيقى تام كه در شرح فص 58 فصوص فارابى در كتاب نصوص الحكم بر فصوص الحكم تقرير و تحرير كرده‌ايم . جالبتر اين كه فلك نصف النهار كه دائره نصف النهار است از زبان حضرت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله و سلّم تعبير به « حلقه » شده است : إنّ الشمس عند الزوال لها حلقة تدخل فيها فإذا دخلت فيها زالت الشمس . . . . ( مستدرك الوسائل ، ط 1 رحلى ، ج 1 ، ص 188 ) . يعنى خورشيد را در نيمروز هر افق حلقه‌ايست كه در آن داخل مىشود ، پس هنگامى كه در آن داخل شده است ظهر آن افق فرا رسيده است . در پيرامون اين حديث شريف و متين ، سخت قال و قيل شده است كه اين حلقه چگونه حلقه‌ايست ، و جنس آن چيست ، و چگونه آفتاب بدان بزرگى در آن داخل مىشود ؟ و به همين سبب در صحت اسناد حديث ، استبعاد و تفوّه به تأمّل و ترديد شده است ؛ و لكن جاى هيچ گونه دغدغه در آن نيست ؛ زيرا مراد از حلقه ، دايره نصف النهار است . و نيز در روايت از مجموع هيأت عالم جسمانى به نسبت با ما تعبير به فلك شده است چنان كه مفاد حديث امام ابو الحسن الرضا عليه السّلام است : « علمت أنّ لهذا البنيان بانيا ، فأقررت به مع ما أرى من دوران الفلك بقدرته » ( اصول كافى معرب ، ج 1 ، ص 62 ) . اين هيأت مجموع عالم جسمانى را ، كره عالم جسمانى نيز گويند . و از ارباب لوح و قلم به نظم و نثر از آن تعبير به خيمه و كلّه و خيمه افلاك و خيمه معلّق و خيمه نيلگون و خيمه پيروزه و خيمه پيروزه‌گون تشبيه شده است . وجه تشبيه هر يك روشن است . و برخى از اين تعبيرات را با شواهد اشعار در درس