حسن حسن زاده آملى

435

هزار و يك كلمه (فارسى)

بعدها از مس ساخت و ملحقاتى بر آن مزيد كرد . ( ص 19 ، ط 1 ايران ) دربارهء اين امور كه هدايت در تحفه افادت و اهدا فرموده است مطالبى نيز در پيش است . اينك به تعريف جيب و تمام آن مىپردازيم : نكته 908 هزار و يك نكته در تعريف جيب و برخى از مطالب رياضى و تاريخى مربوط به آن است ، و فعلا به تعريف آن اكتفا مىكنيم : جيب عمودى باشد كه از يك طرف قوس بر قطرى افتد كه به ديگر طرف آن قوس گذشته باشد ؛ پس لازم آيد كه نصف دور و دور تمام را جيب نباشد ؛ و نيز لازم آيد كه هر چهار قوس را يك جيب باشد : دو كم از نصف دور كه تمام يكديگر باشند تا نصف دور ، و دو زيادت از نصف دور كه هر يك تمام يكى از آن قوس كم از نصف دور باشد تا دور ؛ و نيز لازم آيد كه جيب موازى با قطرى از اقطار دائره بود . مثال : در ش 12 : - ا ب - قوسى از دائره - ا ب ح و ر - بر مركز - د - و - ب د و - و نيز - ر د ح - هر يك قطرى از اقطار اين دائره‌اند . و مطلوب جيب قوس - ا ب - است . پس گوييم كه قطر - ب د و - بر يك طرف قوس - ا ب - كه - ب - است مىگذرد ، و چون از طرف ديگر اين قوس كه - ا - است عمود - ا ح - را بر قطر - ب د و - فرود آوريم ، خط - ا ح - جيب قوس - ا ب - خواهد بود . ( شكل شمارهء 13 )