حسن حسن زاده آملى

430

هزار و يك كلمه (فارسى)

خط متوازى خواهند بود . و اين قضيه هندسى شكل 28 مقاله اولاى اصول است و به تحرير خواجه اين است : كل خطّين وقع عليهما خطّ ، و كانت الخارجة من الزوايا الحادثة مساوية لمقابلتها الداخلة ؛ أو كانت الداخلتان في جهة معادلتين لقائمتين فهما متوازيان ، إلخ . و همين دو شكل ياد شده شكل كب و كج خزينه اول جامع بهادرىاند كه در حقيقت ترجمهء تحرير خواجه مر اصول را به فارسى است . مثال : بر دو خط - ا ب ، ح د - خط - ح ط - واقع شده است ، بديهى است كه هشت زاويه پديد آمده است . چهار آنها را كه درون دو خط متوازىاند ، زواياى داخله گويند ؛ و چهار ديگر را كه بيرون آن دواند زواياى خارجه . و دو زاويه - ح ر ه ، ب ه ر - را متبادلهء داخله گويند و مساوى با يكديگرند . و همچنين دو زاويه - ا ه ر ، د ر ه - را متبادلهء داخله گويند و مساوى با يكديگرند . و دو زاويهء - ا ه ح ، د ر ط - را متبادلهء خارجه گويند ، و مساوى با يكديگرند . و همچنين دو زاويهء - ح ر ط ، ب ه ح - را متبادلهء خارجه گويند و متساوى با يكديگرند . خط - ح ط - را كه واقع بر دو خط - ا ب ، ح د - است قاطع گويند . و دو زاويه داخل و خارج در يك جانب قاطع را متناظر يكديگر نامند ، يعنى زاويه - ا ه ح - با زاويه - ح ر ح - متناظر است ؛ و زاويه - ا ه ر - با زاويه - ح ر ط . و على هذا القياس زاويه - ح ه ب - با زاويه - ه ر د - و زاويه - ب ه ر - با زاويه - د ر ط - . ( شكل شمارهء 8 )