حسن حسن زاده آملى
428
هزار و يك كلمه (فارسى)
بدان كه اختلاف منظر از مسائل مهمّ اين فن است ، و شايسته آن است كه كتابى جداگانه در پيرامون مطالب و قضاياى هندسى و آلات رصدى آن نگاشته شود . فعلا به اقتضاى وضع تدوين اين رساله به برخى از مقدمات آشنايى به تعريف آن ، و نقل بعضى از مطالب اساتيد فن به عنوان مزيد بصيرت بدان اكتفا مىشود ، پس گوييم كه : الف ) چون دو خط مستقيم يكديگر را تقاطع كنند ، از تقاطع آن دو چهار زاويه پديد مىآيد كه معادل با درجات محيط يك دائره كامل يعنى 360 درجهاند . و هر دو زاويه مقابل با يكديگر را دو زاويه متقابل برأس گويند ، و هر دو زاويه متجاور با يكديگر را مكمّل يكديگر ، بدين معنى كه مكمّل زاويه مجاور خود تا 180 درجه است ؛ و هر دو زاويه متقابل برأس متساوى با يكديگرند . مثلا در شكل 7 دو خط - ا ب ح ، د ب ه - با يكديگر در - ب - تقاطع كردهاند . هر يك از دو زاويه - ا ب ه ، د ب ح - متقابل به رأس و مساوى يكديگرند . و همچنين دو زاويه - ا ب د ، ه ب ح - متقابل براس و مساوى يكديگرند . و دو زاويهء - د ب ا ، ا ب ه - مجاور و مكمّل يكديگر تا 180 درجهاند . و همچنين دو زاويه - ه ب ح ، ح ب د - مجاور و مكمل يكديگر تا 180 درجهاند . و إن شئت قلت : دو زاويه - ا ب ه ، ه ب ح - مجاور و مكمّل يكديگر تا 180 درجهاند ، چنان كه دو زاويه - ح ب د ، د ب ا . ( شكل شمارهء 7 )