حسن حسن زاده آملى

424

هزار و يك كلمه (فارسى)

مثلا در شكل 4 دائره - د و - افق بود بر قطب - ب - كه هم - ب - سمت الرأس است و هم موضع ناظر بر سطح ارض به حسب تسطيح . و - ل ه ر - منطقة البروج بر قطب - ط - . و - ل - اول حمل كه يكى از دو نقطه اعتدال است . و - ل م - معدل بوده باشد . و - ح - كوكب قمر مثلا . پس - ح د - قوس ارتفاع بود . و - ب ه - عرض اقليم رؤيت . و - ل ه - طول كوكب كه تقويم آن است . و مقصود اين است كه چون دائره ارتفاع و دائره وسط السماء رؤيت با هم منطبق شده‌اند و متّحد گشته‌اند . موضع كوكب به حسب طول نقطه - ه - است كه تفاوتى به حسب اختلاف موضع حقيقى كوكب و موضع مرئى آن صورت نيافته است . پوشيده نيست كه در صورت اتحاد دائره وسط المساء رؤيت و دائره ارتفاع ممكن است كه موضع حقيقى كوكب با موضع مرئى آن به حسب عرض تفاوت كند . مثلا موضع حقيقى كوكب نقطه - ه - باشد بر نفس دائرهء منطقة البروج كه در واقع آن را عرض نبوده باشد ، ولى به سبب اختلاف منظر از نقطه - ه - به سوى - د - مثلا عرض جنوبى پيدا كند . و يا عرض واقعى آن شمالى بود و به سبب اختلاف منظر عديم العرض گردد و يا صاحب عرض جنوبى شود . و يا عرض آن جنوبى بوده باشد و به سبب اختلاف منظر جنوبىتر شود ، و يا عرض آن شمالى بوده باشد و به سبب اختلاف منظر عرض شمالى آن كمتر گردد ، و ليكن در همهء اين وجوه موضع حقيقى آن به حسب طول ثابت است . تنبيه : در غير صورت اتحاد چنان كه در شكل 3 كه در طول كوكب تفاوت روى مىآورد ، در نصف شرقى افق موضع مرئى كوكب در توالى بروج متأخر بود از موضع حقيقى آن ، و در نصف غربى افق موضع مرئى كوكب در توالى بروج متقدم بود از موضع حقيقى آن ، بدين سبب كه هميشه موضع مرئى كوكب به افق نزديكتر بود از موضع حقيقى آن ؛ و حركت بروج و ديگر ثوابت همه بر توالى است يعنى از مغرب به مشرق است . تنبيه ديگر : هرگاه كوكب بر سمت رأس ناظر بوده باشد كه ارتفاع آن نود درجه است اختلاف منظر منتفى خواهد بود ، حال گوييم تا كوكب از سمت رأس