حسن حسن زاده آملى

423

هزار و يك كلمه (فارسى)

كوكب متقاطع شوند . و چون متقاطع شوند آن خطى كه از موضع بصر رأيى يعنى نقطه - ب - رفته باشد و به فلك البروج و ان شئت قلت به سطح فلك اعلى منتهى شود همواره به افق نزديكتر باشد از آن خطى كه از مركز زمين يعنى - ا - رفته باشد ، چنان كه اين خط كه از مركز زمين رفته باشد همواره به سمت رأس نزديكتر بود از آن خط كه از موضع بصر ناظر رفته باشد . و ديگر اينكه وزان دائره وسط السماء رؤيت يعنى دائره عرض اقليم رؤيت با دائره منطقة البروج ، وزان دائره نصف النهار با دائره معدل النهار است كه بدين سبب آن را دائرهء عرض منطقة البروجى گويند ؛ و در نسب دوائر عظام با يكديگر نسبت دائره وسط السماء رؤيت با دائره ارتفاع عموم و خصوص من وجه است و زمان انطباق ايشان وقتى است كه مركز كوكب يا نقطه مفروض كه گرفتن ارتفاع او مطلوب است بر دائره وسط السماء به رؤيت واقع شود . پس هرگاه دائره ارتفاع دائره وسط السماء به رؤيت شده است أعنى اين دو دائره با هم منطبق و متحد شده‌اند ، موضع هر دو نقطه يكى طرف خط شعاع رؤيت - ا ح - و ديگر خط شعاع رؤيت - ب ح - از منطقة البروج يكى خواهد بود ، و تفاوتى به حسب اختلاف موضع حقيق كوكب و موضع مرئى آن صورت نمىيابد ، يعنى اختلاف به حسب طول فقط منتفى بود . ( شكل شمارهء 4 )