11 . ثابت بن قره كه از دانشمندان رياضى و هيوى بزرگ پيشين است ، به چند قرن قبل از اسحاق نيوتن ، قائل به قوهء جاذبه زمين بوده است . 12 . پيشينيان قائل به حركت وضعى و انتقالى زمين بوده‌اند ، و كپرنيك و گاليله بدان متفرّد نبوده‌اند . 13 . در طبيعيات فلسفه براى اثبات مبادى حركات گوناگون ، قائل به افلاك مجسّمه شده‌اند . 14 . دانشمند هيوى اگر چه زمين را متحرك بداند بايد در مقام اعمال رصدى آن را ساكن فرض كند تا حركات و اوضاع كواكب را نسبت بدان به دست آورد . 15 . توهّم گشتن كرات كواكب به گرد كره زمين چنان است كه كسى تخيّل كند به مثل كوهى مجذوب دانهء خردلى است و به گرد او مىگردد ، و عكس آن را غلط بداند . 16 . در جوامع روايى ، اطلاق فلك در ملكوت عالم نيز به كار رفته است ، چنان كه سماء - يعنى آسمان - در قرآن و خبر به معناى مطلق بلندى آمده است ، خواه طبيعى و خواه ما فوق طبيعى . 17 . دائرهء نصف النهار در روايت هم تعبير به فلك شده است و هم به حلقه . 18 . فلك به مجموع هيأت عالم جسمانى نيز اطلاق شده است ، و در روايت نيز . 19 . ماه وسطى و ماه هلالى ، و تميز هر يك از ديگرى ، و تحقيق تام در اين كه ماه مبارك رمضان وسطى اصطلاحى هميشه كامل است يعنى سى روز است ، به خلاف ماه مبارك رمضان هلالى كه گاهى سى روز است و گاهى 29 روز . 20 . ارض قرآنى و ارض هيوى ، و تميز هر يك از ديگرى . 21 . در مدح منجّم و ذم آن ، يعنى منجّم الهى به معناى عالم به تنجيم ، و منجّمى كه كواكب را بذاتها مؤثر مىداند كه قائل به فلك است و به فلك آفرين