حسن حسن زاده آملى

405

هزار و يك كلمه (فارسى)

فرد را كامل يعنى سى روز مىگيرند ، و ماه‌هاى زوج را ناقص يعنى 29 روز مىگيرند و در سالهاى « بهزيجوح ادوط » كبيسه مىكنند به تفصيلى كه در كتب مربوط محرّر است . بنابراين ماه مبارك رمضان در جداول زيجات در عداد شهور فرد افتاد كه همواره سى روز است . بعضى از روات آن را بشنيد و آن را نيكو شمرد كه نقص به شهر الله نسبت نيافته است ، و يا آن را در نزد امام عنوان كرده است و امام هم خوشش آمد و تحسين كرد ، و به تدريج به صورت روايت در آمد و در جوامع روايى جا كرد كه « شهر رمضان ثلاثون يوما لا ينقص أبدا » ، و به مفاد اوّلى آن توجّه نشده است . روايت شعيب از پدرش از امام صادق عليه السّلام كه در تهذيب و من لا يحضر روايت شده است ، ذيل آن اين است : « و شهر رمضان ثلاثون يوما ، و شوال تسعة و عشرون يوما ، و ذو القعدة ثلاثون يوما ، فالشهر هكذا ثم هكذا أي شهر تامّ و شهر ناقص ، و شهر رمضان لا ينقص أبدا » ( انتهى ملخّصا ) اين نقل نصّ صريح در گفتار ماست . متأسفانه جناب شيخ طوسى هم در تهذيب و استبصار بدين نكتهء شريف علمى اشارتى ننموده است ، و روايات سى روز را به وجوهى ديگر رد كرده است . شهور وسطى يك روش و نظام رياضى است كه در جداول زيجات تنظيم مىشود ، سپس محاسب مستخرج از اين نظم خاص ازياج ، هلال واقعى خارجى را با در نظر گرفتن تعديلات و كسور و كبيسه و سائر احوال مقرّره در نزد عالم بدانها ، استخراج مىكند ، يعنى ماه نجومى مقدمه براى دانستن ماه واقعى خارجى است . غربيها زيج را « لاتابل » گويند ، و به عربى « جدول » خوانند . شهيد اول محمد مكّى در رؤيت هلال صوم لمعه فرموده است : « و لا عبرة بالجدول » ، و شهيد ثانى زين الدين در شرح آن فرموده است : و هو - أي الجدول - حساب مخصوص مأخوذ من تسيير القمر ، و مرجعه إلى عدّ شهر تامّا و شهر ناقصا في جميع أيّام السنة مبتدأ بالتامّ من المحرّم . . . .