مخلوط شدن ، زيرا كه اگر در يك ظرف اين دو بخار را داخل نماييم آب نمىشوند بلكه با سيم الكتريك متصل مىكنيم و الكتريسيته كه در ظرف داخل شد صدايى ظاهر شده آب پيدا مىشود . در اين صورت دو بخار مزبور پيش از اختلاط و بعد از مخلوط شدن - كه بخار نامرئى هستند - مركب حقيقى نخواهند بود ، ولى پس از اينكه به صورت آب گرديدند آثار خاصهء هر يك از بين مىرود و مرئى مىشود . آن وقت اثر آب اثرى است مخصوص و بنابراين آن را مركب حقيقى بايد گفت . مركب اعتبارى غير از بسايط چيزى نيست و ليكن در مركب حقيقى مبدأ تازه در جسم پيدا مىشود كه داراى اثر جديدى است و آن مبدأ تازه موسوم است به « صورت نوعيه » آن و در انسان و حيوان به خوبى حس مىشود كه ادراك كردن ، يك امر واحد است نه مجموع آثار اجزاى جماديه كه بدن آنها را تشكيل داده است . تحقيق در مادهء بسايط بسايط به عقيدهء امروز ، منحصر در چهار عنصر معروف نيست ، بلكه عناصر مركبند و بسايط عبارتند از فلزات و اجسامى ديگر موسوم به شبه فلز و بعضى اجسام كه به صورت بخار هستند . ولى اين مطلب هنوز تحقيق نشده است كه آيا ممكن است يكى از اين بسايط به ديگرى تبديل شود يا ممكن نيست . اگر بسيطى بر بسيط ديگر تبديل شود ، مادهء آنها يكى خواهد بود و در اين صورت هر يك خصوصيت زايدى جز ماده دارد كه منشأ آثار خاصه به آن يكى است و اگر تبديل نشود معلوم نمىتوان كرد كه ماده در همه يكى است و شايد طبيعة با يكديگر تفاوت داشته باشند و ليكن در فصلى به عنوان « ماده مبدأ نيست » در اول كتاب گذشت كه ماده حقيقة بعد از تقسيمات لايتناهى پيدا مىشود ؛ چون جزء لايتجزّا محال است و بنابراين ، ماده در وجود خود محتاج به اتصال است و تا صورت اتصاليه عارض او نشود موجود نيست .