اكنون بايد از اين سنّى پرسيد در آخرت حقيقة او را ديده‌اى و از امور محسوسه است ؟ پس در دنيا كه خداى غير محسوس را قائل هستى ايمان حقيقى ندارى . و اگر در آخرت حقيقة او را نخواهى ديد ؛ زيرا كه او محسوس نيست حقيقة ، و اشتباه خواهى كرد و او را خداى خودخواهى دانست ، پس در دنيا حقيقت را بهتر دريافته مؤمن شده و در آخرت اشتباه راه يافته و ايمانت سلب شده ! و اين البته غلط است ؛ چون در آخرت انسان به ايمان و حقيقت نزديكتر است . اين احقر گويد : احاديث مزبوره براى مطلب فوق ادلّه كامله‌ايست : حضرت صادق عليه السّلام به طور ذوقى ؛ و حضرت امام رضا عليه السّلام دليل جدلى براى محاجّهء خصم ؛ و حضرت امام على نقى عليه السّلام دليلى منطقى به طريق اهل فلسفه ايراد فرموده ؛ و ليكن چون اذهان ساده تصور مىكنند بايد چيز را ديد تا به وجود آن يقين كرد در بسيارى اخبار وارد است كه خدا را هم مؤمنين با چشم دل مىبينند « 1 » . و حضرت امير عليه السّلام فرمود : من خداى نديده را عبادت نمىكنم « 2 » . 14 ) « لا يجري عليه السكون و الحركة ، و كيف يجري عليه ما هو أجراه ، و يعود فيه ما هو أبداه ، و يحدث فيه ما هو أحدثه ! إذا لتفاوتت ذاته » . بر خداوند ( تبارك و تعالى ) حركت روا نيست ؛ يعنى به هيچ وجه تغيير حالت براى او دست نمىدهد . و بايد دانست كه حركت بر چهار قسم است : يكى حركت جسم در مكان و حركت سنگ و چوب از بالا به پايين يا حركت انسان از شهرى به شهر ديگر از طهران به قم يا به مشهد ، كه خداوند براى مصالح بسيار حركت را براى ما قرار داده و گاهى واجب نموده چنان كه أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها « 3 » دليل بر وجوب هجرت است از بلاد كفر به شهر اسلام . گاهى سفر به واسطه حج واجب مىشود ، البته اين هم مصالح دنيوى و اخروى بسيار دارد كه شخصى برود عبادتگاه ابراهيم را زيارت كند كه أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ

--> ( 1 ) - بحار الأنوار ، ج 4 ، ص 26 ، 56 . ( 2 ) - بحار الأنوار ، ج 4 ، ص 27 ، 32 . ( 3 ) - نساء ( 4 ) : 97 .