حسن حسن زاده آملى
309
هزار و يك كلمه (فارسى)
نمىتواند آورد رفع شبهه لازم شد كه كفّار و منافقين آن زمان پيوسته ايراد مىكردند و نظير آن در تمام ازمنه اتّفاق مىافتد چون خداوند در قرآن ذكر پشه و عنكبوت و از اين قبيل حيوانات ضعيف نمود يهود شنيدند ، خنديدند و گفتند اين شبيه كلام خدا نيست چنان كه از حسن و قتاده نقل شده و امروز هم بعضى ضعفا هستند كه مىگويند : وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ يعنى قسم به انجير و زيتون يعنى چه و چرا خدا قسم به انجير خورده و انجير چه اهميّت دارد . خداوند در جواب اين مردم مىفرمايد : اين مثلها و تمام كلمات قرآن از براى هدايت مردم است و هدايت هم مىشوند و غرض و حكمت آن را درمىيابند الّا اينكه جماعتى از آنها به واسطه قساوت قلب و معصيتهائى كه مرتكب شدهاند غفلت بر آنها مستولى شده حاضر براى تدبّر و تفكّر نيستند و فقط لفظى چند به گوششان برخورده و بدون فهم ، معنى آن را ردّ مىكنند و به اين جهت گمراه مىشوند پس خداوند به واسطه اين مثلها بسيارى را هدايت و بسيارى را گمراه كرده و تقصير گمراهى آنها برعهدهء خودشان است كه سبب گمراهى را به اختيار براى خود فراهم كردهاند . در مجمع البيان از حضرت صادق ( ع ) نقل كرده كه فرمود : خداوند به بعوضة مثال زده است براى آنكه با كوچكى حجمش خداوند در او خلق كرده آنچه در فيل خلق كرده به اضافهء دو عضو ديگر پس خداوند سبحانه خواست به اين سبب مؤمنين را تنبيه كند به لطف خلقت و صنعت عجيب خويش . يكى از نويسندگان اروپا گويد : عجايب خلقت در عالم حشرات است زيرا كه حيوانات بزرگ را از بس ديدهايم و به آن عادت كرده به نظر ما عجيب نمىآيد . هر چيز كه نزد خدا زياد اهميّت دارد و بيشتر مورد عنايت است ذكر آن بسيار در قرآن شده و به نظر ضعفا و عقول پست چنان مىآيد كه اگر حجم موجودى ضعيف و كوچك باشد هيچ اهميّت ندارد و نبايد مورد عنايت حق باشد تا نام او را ببرد غافل از اينكه خود انسان در اين عالم كبير از ذرّه كوچكتر بلكه ماه و خورشيد و زمين در فضاى ملك خدا مانند يك ذرّه غبار است در يك صحراى وسيع و اگر بنا بود خداوند به سبب وسعت ملك خويش به صغار