حسن حسن زاده آملى
310
هزار و يك كلمه (فارسى)
و جزئيات عنايت نكند چرا تمام دقائق حكمت را در بدن انسان آفريده است و پشه يا ساير حشرات همچنان مورد عنايت حضرت حق است كه در آن جثههاى كوچك كه شايد گاهى به سختى ديده مىشوند همه چيز از لوازم حيات آفريده از جهاز هاضمه و جهاز تنفّس و حواس خمسه و آلات دوران خون و رگها و اعصاب و دماغ و حس مشترك و حافظه و اسباب تناسل كه فكر انسان عاجز مىشود كه در بدنى كه تمامش به اندازهء سوراخ سوزن است چگونه اينهمه اعضا و جوارح با اين همه حكمت و اتقان قرار گرفته . انسان تعجب مىكند از خرطوم پشه كه با آن نازكى پوست حيوانات بزرگ را سوراخ مىكند چطور مجوّف است و خون را مىكشد و چه استقامتى دارد كه در سوراخ كردن بدن منعطف يا شكسته نمىگردد و از همه عجيبتر اينكه سر اين حيوان به قدر يك نقطهء بىطول و عرض به نظر مىآيد معذلك منقسم به چند قسم است و در دو طرف سرش دو چشم دارد از كوچكى غير مرئى كه هريك مركّب از دويست چشم يا بيشتر است كه هريك براى ديدن كافى و داراى طبقات و رطوبات لازمه است و خداوند تمام اين دقائق را به حكمت كامله در اين موجودات كوچك آفريده البتّه نمىتوان به آنها با تحقير نظر نمود و همچنين در قسم به انجير و زيتون يا قسم خوردن به قلم و خط در ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ و امثال آن . و از اين حديث حضرت صادق و آيات قرآنى معلوم مىشود كه نظر كردن در خلقت اقسام حيوان و انسان بلكه تمام موجودات براى فهميدن دقايق صنعت براى مسلمان لازم است ولى افسوس كه مسلمين از آن به كلّى بىبهره و مسيحيان آن را به حدّ كمال رسانيدهاند . كلمهء 274 اين كلمه ، شرح قصيده غرّاى نونيّه منسوب به فخر رازى در مدح و منقبت ثامن الحجج امام على بن موسى الرضا عليه السلام به قلم تواناى دانشمندى بزرگوار به نام « عبد اللطيف شيروانى مشتهر به افلاطون » است .