را نمىدانيم با آنكه هر دو در دنيا است و وقتى به ما مىگويند ، با نهايت تعجّب نفى كرده گاهى انكار مىكنيم مثلا مىگويند در شهر نيويورك آمريكاى شمالى عماراتى ساخته‌اند داراى شصت طبقه و ما كه در تهرانيم عمارت سه طبقه به ندرت ديده‌ايم و شايد عوام قطعا تكذيب كنند و بگويند شصت طبقه عمارت چگونه مىشود و چطور بر آن بالا مىروند ، بعضى مردم از تنگ حوصلگى اين نعمت‌هاى بهشتى را تأويل كرده و گفته‌اند اصل لذّت در عالم آخرت به علم و فضائل است و جسمانى نيست و آنچه در قرآن وارد شده كنايه از آنها است نه آنكه راستى ميوه و غذا و حورالعين باشد و خداوند براى عوام اينطور تعبيرات جسمانى كرده است تا به ذهنشان نزديك شده و وقتى در آخرت به آن رسيدند مىبينند بهتر از اين لذّات است و بعضى ديگر بالعكس تمام صفات و خصوصيات اجسام دنيوى را براى نعمت‌هاى بهشتى ثابت كرده‌اند و هرچه مخالف آن در آيات و احاديث وارد شده تأويل نموده‌اند و ليكن هر دو دسته بر خطا رفته و حق اين است كه نعمت آنجا هم جسمانى و هم روحانى هست و اجسام آنجا طور ديگر است و نمىتوان با اجسام دنيا قياس كرد چنان كه در تفسير امام وارد شده و بايد به ظاهر آن ايمان آورد علم و حقيقت آن را به خدا واگذار كرد تا در آخرت كشف تام شود و اگر كسى در اينجا به قوّه قدسيّه و كشف و شهود به آن رسيد فبها و نعمت . مطلب پنجم - وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً ، مقصود از اين جمله چنان كه در تفسير امام ذكر نموده آن است كه ميوه‌هاى بهشتى در خوبى مانند يكديگر است نه آنكه يكى شيرين‌تر و يكى بىمزه و بعضى كال و بعضى از رسيدگى ترشيده و ممكن است مقصود اين باشد كه متشابه است رزق بهشتى با رزق دنيا و در اين صورت اين جمله گويا علت جمله قبل است كه مىفرمايد قالُوا هذَا الَّذِي رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ . أَزْواجٌ مُطَهَّرَةٌ ، يعنى زنهاى پاك از حيض و نفاس و امثال آن و اخلاق زنانه از قبيل غش و مكر و غيبت و فرياد و امثال آن و در قراآت شاذّه از زيد بن على نقل شده كه ازواج مطهرات قرائت نموده . هُمْ فِيها خالِدُونَ ، معتزله گفته‌اند معنى خلود دوام و عدم انقطاع است يعنى لذّات