نظريه متعذر است و نتيجه اينكه چون تحصيل معرفت صحيح يا به طريق برهان نظرى است و يا به طريق عيان كشفى ، و طريق نظرى از خلل صافى نيست پس طريق دوم متعين است كه با توجه به حق تعالى و مراقبت كامل و تعريه و التجاى تام و تفريغ قلب به كلى از جميع تعلقات ، آن هم در تحت تدبير و ارشاد كاملان مكمل كه واقف منازل‌اند چون انبيا و وارثان به حق آنان ، صورت‌پذير است . اينان جان آكنده از اصطلاحات علوم غير ايقانى را حجاب بزرگ يعنى حجاب الله مىدانند كه قلب مجلو و فارغ از آنها بايد ادراك حقايق كماهى بنمايد . در فص عزيرى فصوص الحكم گويد : و لما كانت الانبياء صلوات الله عليهم لا تأخذ علومها الا من الوحى الخاصّ الالهى فقلوبهم ساذجة من النظر العقلى لعلمهم بقصور العقل من حيث نظره الفكرى عن ادراك الامور على ماهى عليه . سنايى گويد : اگر بودى كمال اندر نويسايى و خوانايى * چرا آن قبله كل نانويسا بود و ناخوانا آن وجوه نه گانه به اين بيان است : الف - احكام نظرى تابع مدارك است ، و مدارك تابع توجّهات مدركين است كه بحسب تفاوت مدركين تفاوت مىيابد ، و اين توجهات تابع مقاصد است ، و مقاصد تابع عقائد و عوائد است ، و اين عقائد و عوائد تجليات اسمائيه‌اند كه به حسب استعدادات قوابل تعيّن مىيابند ؛ زيرا كه اصل تجليات از يك چشمه يكتا است كه هيچ تعدد در آن نيست و به حسب ذاتش اختلاف ندارد ، بلكه به اختلاف قوابل در قابليتشان به حكم مراتب و مواطن و اوقات و احوال و امزجه و صفاتشان ، و همچنين به حسب احكام احوال وسائط وجودشان ، اختلاف مىيابند . چنان كه يك شىء مبصر به اختلاف قواى مبصره به حسب قرب و بعد و لطافت و كثافت و تلون و شفيف ، متعدد مىنمايد . ب - اختلاف آراى متناقضه ، و عدم قدرت رأيى بر ابطال دليل رأى ديگر ؛