نزد قدماء كه به زمان و به ذات و به طبع و به وضع و به شرف است فرموده است : « و كذلك المع » ، يعنى اين اقسام پنجگانه در « مع » نيز صادق است ، و لكن اجراى اين حكم جواز به اطلاق در « مع » درست نيست ، زيرا كه معيّت دو علّت مستقل مثلا بر معلول واحد شخصى صحيح نيست . علامه حلى در شرح منطق التجريد بنام الجوهر النضيد بعد از شرح اقسام تقدم پنجگانه مطابق متن فرموده است : و اذا عرفت أصناف المتقدم فاعرف منها اصناف المتأخر و هو ظاهر ؛ و كذا اصناف المعية إلّا في المعيّة بالعليّة لاستحالة اجتماع علتين مستقلتين على معلول واحد ، و المصنف أطلق ذلك و ليس بجيّد . « 1 » و لكن اجراى اين حكم استحاله به اطلاق در « مع » درست نيست ، زيرا كه معيّت دو علّت مستقل مثلا بر معلول واحد نوعى صحيح است ، فتدبّر . كلمهء 33 فصول حقيقى اشياء أنحاء وجودات خاصّه آنهايند ، و فصول منطقى علامات و امارات و حكايات از آنهايند ؛ لذا فصول حقيقى اشياء نه از مقوله جوهرند و نه از مقوله عرض بلكه فوق مقوله‌اند چه اگر فصول آنها عرض باشد لازم آيد تقوم جوهر به عرض ، علاوه اين كه لازم آيد وجود يك حقيقت هم جوهر باشد و هم عرض ؛ و اگر جوهر باشد جوهر خود جنس است و در تحصّل خارجى خود نياز به فصل دارد و باز نقل كلام در اين فصل مىشود و هكذا . اين مطلب شريف را نخست جناب شيخ رئيس در فصل ششم از مقاله نخستين قاطيقورياس شفا عنوان فرموده است « 2 » و صاحب اسفار از اين تحقيق و تنقيب شيخ انتقال يافته است كه فصول حقيقى اشياء وجودات خاصّه آنهايند . چنان كه در تعليقه‌اى بر شفا گويد : كلمة عرشية - إن الذي هدانا اللّه بنوره و أفاض على قلبنا بفضله هو أن الصور النوعية

--> ( 1 ) - « الجوهر النضيد » ص 28 - 29 ، چاپ اول . ( 2 ) - « منطق شفا » ج 1 ، ص 45 ، چاپ مصر .