و در جوامع روائى فريقين مروى است كه رسول اكرم حضرت خاتم صلى اللّه عليه و آله و سلم ، فرمود : « أعطيت جوامع الكلم » « 21 » و به روايت ديگر : « أعطيت فواتح الكلم و جوامعه و خواتمه » . « 22 » و قال رسول اللّه « ص » : انّا معاشر الانبياء امرنا أن نكلّم الناس على قدر عقولهم : « 23 » آنكه فرمود : « اعطيت جوامع الكلم » ، اين انسان كامل است كه از خويشتن خبر مىدهد كه نفس كليه الهيه او ، صحيفه كامله‌اى است كه كلمات جامعه وجوديه در او مكتوبست ، لذا فرموده‌اند كه سفراى الهى ، مبيّن حقائق اسماءاند . اين جوامع كلم ، اصول و امّهات و حقايقى است كه در صورت كتبيّه انسان كامل ، أعنى قرآن فرقان ظهورى نموده است . چه على التحقيق كسى كه نقش و كمال و صنعتى را در خارج ابراز و اظهار مىنمايد ، آن را در خويشتن دارا است و به نحوه‌اى در خود او قرار دارد ، و به حكم محكم عقل محال است كه فاقد حقيقت چيزى مثال و وزان آن را در خارج از خود پياده كند و بقول عارف جامى : ذات نايافته از هستى بخش * چون تواند كه شود هستى بخش خشك لب را كه بود ز آب تهى * نايد از وى صفت آب دهى تنزيل ، در لغت عرب نزول تدريجى است و انزال ، نزول دفعى ، حق سبحانه مىفرمايد : « إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ » ما قرآن را يك بار در شب قدر نازل كرده‌ايم ، آن همه حقائق گرانقدر يك بار به صورت انزال بر قلب خاتم القاء شده است « إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا » « 24 » پس از آن در مدت بيست و سه

--> ( 21 ) . ماده جمع ، مجمع البحرين . ( 22 ) . جامع صغير سيوطى . ( 23 ) . اصول كافى ، ج 1 / 18 . ( 24 ) . سوره مزمل / 6 .