بسط تمام داده‌ايم . و محض آگاهى عرض مىشود كه هشتاد و نه نكته از كتاب ما « هزار و يك نكته » در معرفت نفس اهميّت بسزا دارند ، فهرست آن راهنماى نكات ياد شده است . و همين دليل را ابو البركات بغدادى در « كتاب معتبر » آورده است و دليل ششم آن بر تجرّد نفس ناطقه است و عبارتش اين است : « و بأن الأبدان و قواها تضعف إذا جازت في قوّتها و نموّها أشدّها و منتهاها ، و تأخذ بعد بلوغ الغاية في الذبول و الانحطاط ، و النفس الناطقة تقوى حينئذ في كثير من الناس ، أو لا تضعف مع ما تضعف من القوى ، فليست بجسمانية مثلها » « 1 » . و همين دليل حجّت ششم باب ششم نفس اسفار در بيان تجرّد نفس ناطقه انسانى بتجرّد تامّ عقلى است « 2 » ، و در آن باب يازده حجّت در تجرّد تام عقلى نفس ناطقه آورده است . جناب استاد علّامه شعرانى - رفع اللّه درجاته - در شرح تجريد خواجه طوسى به فارسى « 3 » ، ادلّه شيخ رئيس را از نمط سوم و نمط هفتم اشارات در تجرد نفس ناطقه ، به فارسى ترجمه فرموده است و شرح و بسط داده است ، و دليل نخستين آن همين دليل دوم گنجينه است و عبارتش اين است : « أدلّه‌اى كه ابن سينا در نمط هفتم اشارات آورده هم دقيقتر و محكمتر و هم مناسبتر است از ادلّه مصنّف ( يعنى خواجه طوسى در تجريد الاعتقاد ) با مقام تعليم چون‌كه از اسهل و محسوس شروع كرد ، و ما أول أدلّه او را ذكر كنيم آنگاه بتقرير و شرح كتاب پردازيم ان شاء اللّه تعالى . ابو على فرموده است قاعده در قواى جسمانى آن است كه هرجسم كهنه و

--> ( 1 ) . كتاب معتبر ابو البركات البغدادى : ط حيدر آباد دكن - ج 2 - ص 358 . ( 2 ) . اسفار : ط 1 - ج 4 - ص 72 . ( 3 ) . شرح تجريد خواجه طوسى به فارسى : ط 1 ص 249 .