يوردون للشمس دائرتين ، و للقمر اربع دوائر ، و لكل من العلوية و الزهرة خمس دوائر ، و لعطارد ستّ دوائر ، فالافلاك عند الجمهور من المهندسين المقتصرين على الدوائر أربعة و ثلاثون . « 1 » اين بود عبارت قاضىزاده رومى كه تصريح فرموده است : فلك در نزد بطليموس صاحب مجسطى ، و همه مهندسان هيوى همان دوائر است ، و مجموع افلاك - يعنى دوائر كه بدانها حركات كواكب تنظيم مىگردد سى و چهار دائره است . قاضىزاده رومى به نام موسى بن محمود از اكابر علماى رياضى قرن نهم و استاد ميرزا الغ‌بيك صاحب زيج معروف بود . چه بهتر كه عبارت مثل « جامع بهادرى » را بر صدق دعوايم و حقّانيّت مدّعايم شاهد آورم ، و آن اين‌كه : رياضى رصدى بزرگ ملا ابو القاسم غلامحسين جونپورى شيرازى الأصل صاحب زيج بهادرخانى در همين موضوع هيأت مجسّمه و غير مجسمه در جامع ياد شده فرمايد : واضح باد كه اين هيأت فلك مجسمه شمس كه مبيّن شد ، نظر بر تصوّر مبادى حركات است ، چه تصوّر حركت موقوف است بر تصوّر جسم ، يعنى اول تصوّر اجسام كروى نمايند و از حركت آن تشخيص مناطق كنند ، و حركت مركز كوكب را منوط به حركت منطقه دارند ، و اين چنين هيأت را هيأت مجسمه خوانند ، و در آن شائبه از علم طبيعى هم باشد ، و محض از علوم رياضيه نبود . و اگر اقتصار بر دوائر كنند كه مدارات محسوسه حركات مراكز كواكب و افلاكند ، و به براهين خطوط اثبات مقررات اين علم كنند ، در اين صورت اين هيأت را هيأت غير مجسمه نامند ، و

--> ( 1 ) . آخر باب سوم مقاله اولى ، ط شيخ احمد ، ص 63 .