مغرب زمين بدقت غوررسى نمائيم معاينه مىبينيم كه چند چيز است كه سبب انتشار علوم و معارف و تكميل تمدن در ممالك آنها شده است . اول ثبات رأى حكماء و دانشمندان در مطالب فرضيه خود مثل آن‌كه گيلوم هاروى طبيب انگليسى كه در سال 1678 ميلادى ( 1089 هجرى ) متولد شد ، در سال 1698 م به خيال دوران دم در بدن انسانى افتاد و مدت سى سال مشغول به اين خيال بود و امتحانات و اختبارات مىكرد تا در سال 1728 م كه نهايت وثوق را در خيال خود حاصل نمود آن را اظهار كرده و منتشر نمود . دوم اتفاق كلمه و اتحاد رأى و اجماع دانشمندان در مسائل علميه بدون ايراد اغراض شخصى چنانچه ژليبير طبيب ملكه انگليس در سال 1467 م ( 872 ه ) ، ق و ه الكتريسته را كشف نمود ، و دانشمندان بعد با رأيى ثابت پيروى او را كرده و در فوائد و خواص آن تفحصات چند نموده تا در سال 1844 م ( 1261 ه ) ، تلگراف را اختراع كرده و فوائد بسيار در امور تمدن از آن حاصل نمودند . و هم‌چنين پاپن دانشمند فرانسوى كه در سال 1647 م ( 1057 ه ) ، متولد شده در سال 1690 م ( 1102 ه ) ، آلات بخارى را اختراع كرد و دانشمندان بعد پيروى او را نموده و كار را به جائى رسانيده‌اند كه اكنون مشاهده مىنمائيد و اين همه كارخانجات و كشتيهاى بخار و راه آهن و غيره كه فائده آنها در امور تمدن بيش از آنست كه بتوان شرح داد ، اختراع نمودند . سوم ترويج سلاطين و أمراء و ولات را نيز در پيشرفت علوم و معارف و انتشار آنها مدخليتى بكمال است . و تا آنان از حكماء و دانشمندان ترويج نكنند و اسباب اشتياق آنها را فراهم نياورند معارف پيشرفت نكرده و امور تمدن تكميل نمىيابد چنان‌كه ادوارژز كه در سال 1776 م ( 1190 ه ) ، متولد شده كوبيدن آبله گاوى ( واكسين ) را اختراع كرد ، و دولت انگليس سىهزار ليراى استرلين به او انعام كرد ،