با اين‌كه كوبيدن آبله رسمى از سال 1713 م ( 1125 ه ) ، در ميان مردم منتشر و شايع بود . « 1 » اين بود آنچه را كه خواستيم از پزشكىنامه به مناسبت روىآوردن بحث نقل كنيم . در هر يك از امورى كه مؤلف آن افاده فرموده است درخور توجه و دقت است و ما را در مثبت و منفى آنها شواهدى است كه به علت خوف اطاله و خروج از موضوع رساله اعراض كرده‌ايم و در نكته 564 كتاب هزار يك نكته به بعضى از مطالب در اين امور تذكر داده‌ايم . در امر سوم كه اشارت به اهتمام زمامداران در ترويج و انتشار علوم و معارف فرموده است از جنبه منفى آن ، كارنابكارى را و رفتار ناهنجارى را با طبيب روزگار و حكيم نامدار جناب محمد زكرياى رازى صاحب حاوى كبير در پيش ملاحظه فرموده‌ايد . و از جنبه مثبت اين‌كه چون ارسطو منطق را تدوين فرموده است ذوالقرنين او را پانصد هزار دينار جائزه داد و دستور داد كه هر ساله نيز يكصد و بيست هزار دينار به ارسطو پيشكش شود و اسكندر ذوالقرنين بر اثر اين ادب و احترام كه به پيشگاه دانش و دانشمند به كار برده بود ، در قديم علم منطق را به ميراث ذىالقرنين لقب داده بودند به تفصيلى كه در كتاب نثر الدرارى على نظم اللئالى تحرير كرده‌ايم . « 2 » و ديگر اين كه ابو ريحان بيرونى كتاب عظيم الشأن قانون را كه مجسطى اسلامى در علم شريف هيئت استدلالى است به نام سلطان مسعود غزنوى كرده است ، سلطان مسعود محض جائزه و انعام مقرر نمود تا بر فيلى يكباره نقره خالص حمل كرده نزد

--> ( 1 ) . پزشكىنامه ، ص 10 . ( 2 ) . نثر الدرارى ، ص 65 - 66 ، ط اول نشر ناب .