حسن حسن زاده آملى

401

ده رساله فارسى (فارسى)

تشريح مىكردند اعراب بخصوص حكماى كبارى از آنها كه در اسپانيول بودند اگرچه ظاهرا اجتناب از تشريح داشتند اما از بابت اين‌كه در جراحى زياد ماهر بودند معلوم بود كه تشريح كرده بودند و مىكردند تا اين‌كه عمر بن الخطاب كتابخانه اسكندريه را كه از مبدأ خلقت آدم تا آن زمان آنچه كتاب از هر علم تاليف شده بود به سعى زياد جمع كرده بودند كه مثل آن إلى الآن ممكن نشده است به آتش هواى خود سوزانيد « 1 » ، كتب تشريحيه كه از اول انكشاف تشريح تا آن وقت مانده بود تماما را بسوخت و از تشريح نهى نمود . معلمين به بلاد مغرب رفتند علم تشريح مهجور و متروك شد . پس از چندى اعراب كتب جالينوس را بدست آورده علاوه بر غلطهائى كه داشت « 2 » چون در ترجمه يونانى چندان ماهر نبودند غلطات زياد ديگر بر آن افزودند و مدتى در ميان آنها متداول بوده و هست تا اين‌كه آفتاب علم از افق مغرب طلوع نموده پس از چندى به نصف‌النهار تحقيق و تدقيق رسيده كه اكنون اين علم رزين در آن سرزمين كالشمس فى وسط السماء واضح و منكشف گرديده است بيشتر از ششصد سال قبل از اين‌كه ابتداى هنگام سوم ترقى تشريح است « ماندينبى » معلم در مدرسه بولنى ايطاليا در حضور شاگردهاى خود انسان تشريح مىكرد كتابى تصنيف كرد كه مدتى در ميان اطباء متداول بود با كمال احتياط بسيارى از غلطهاى جالينوس را تصحيح كرد . تا اين‌كه « وسل ايطاليائى » ظاهر شد در پاداوى ايطاليا انكشافات جديده در تشريح نموده بدون خوف غلطهاى جالينوس را واضح كرد جهال و

--> ( 1 ) . تفصيل اين واقعهء جان‌گداز را در كتاب ناسخ التواريخ ، ج 2 ، ص 386 - 387 ، چاپ سنگى كتاب عمر از وقايع اقاليم سبعه طلب بايد كرد . ( 2 ) . جالينوس با اين‌كه در علم تشريح از جميع متقدمين بهتر تعمق نمود و به حقايقى دست يافته بود و كتابش در اين علم بيشتر از هزار سال در ميان اطباء متداول بوده است سهو زياد و اشتباه بسيار در تشريح دارد .