حسن حسن زاده آملى

312

ده رساله فارسى (فارسى)

منطبق خواهد شد ، پس دو زاويه - ا ب ه ، د ب ح - با هم مساوى خواهند بود . ( ب ) هرگاه خط مستقيمى بر دو خط مستقيم ديگر واقع شود ، يعنى آن دو خط را قطع كند كه دو زاويه متبادله از زواياى پديد آمده متساوى باشند ، آن دو خط مستقيم متوازى خواهند بود . اين قضيه هندسى شكل 27 مقاله نخستين اصول اقليدس است ( كر من اولى الاصول ) و عبارت آن بتحرير خواجه طوسى اين است : كلّ خطين وقع عليهما خط ، و كانت المتبادلتان من الزوايا الحادثة متساويتين فهما متوازيان ! الخ . و نيز هرگاه دو خط مستقيمى ، خط مستقيم ديگر بر آن دو واقع شود - يعنى آن دو را قطع كند - كه زاويه خارج از زواياى حادث مساوى با زاويه داخل مقابل خود بوده باشد ! يا دو زاويه داخله در يك جهت معادل دو قائمه باشند ، باز آن دو خط متوازى خواهند بود . و اين قضيه هندسى شكل 28 مقاله اولاى اصول است و بتحرير خواجه اين است : كلّ خطّين وقع عليهما خط ، و كانت الخارجة من الزوايا الحادثة مساوية لمقابلتها الداخلة ؛ أو كانت الداخلتان فى جهة معادلتين لقائمتين فهما متوازيان الخ . و همين دو شكل ياد شده شكل « كب » و « كج » خزينه اول جامع بهادرىاند كه در حقيقت ترجمه تحرير خواجه مر اصول را به فارسى است . مثال : بر دو خط - ا ب ، ح د - خط - ح ط - واقع شده است ، بديهى است كه هشت زاويه پديد آمده است . چهار آنها را كه درون دو خط متوازىاند ، زواياى داخله