حسن حسن زاده آملى
308
ده رساله فارسى (فارسى)
دائره منطقة البروج ، و هم دائره ارتفاع بر قطب - ح - كه هر دو منطبق شدهاند و از سمت رأس ناظر كه - ب - است مىگذرند . و - ح - كوكب . پس گوييم كه اختلاف منظر در دائره ارتفاع كوكب را از - ح - به - ط - مثلا مىبرد و لكن اختلاف منظر قوسى از دائره ارتفاع است كه دائره منطقة البروج نيز هست ، و موضع حقيقى كوكب كه - ح - بوده است بر اثر اختلاف منظر - ط - شده است . فرضا در - ح - اول برج ثور بوده است ، و در - ط - در بيستم حمل واقع شده است ، و لكن در هر دو صورت كوكب را عرض نبود زيرا كه در نفس منطقة البروج قرار دارد ، پس در اين فرض به عكس فرض مذكور كوكب را اختلاف منظر در طول بود ، و اختلاف عرض منتفى بود . مثال مذكور در صورتى است كه كوكب شمالى بود ، و اگر جنوبى بود يعنى در جهت جنوب معدل النهار قرار گيرد بطبق همين بيان اختلاف منظر در دائره ارتفاع بحسب طول وقوع يابد ، و اما بحسب عرض نى . غير از دو فرض مذكور ( يكى در صورت انطباق دائره ارتفاع و دائره وسط السماء رؤيت ، و ديگرى در صورت انطباق منطقة البروج و دائره ارتفاع ) هم در طول و هم در عرض اختلاف بين موضع حقيقى كوكب و موضع مرئى آن روى آورد چنان كه