است كه نصف قطر ارض يعنى شعاع - ا ب - مساوى با جيب قوس - ه ر - است به دليلى كه در صدد تحرير آن مىباشيم . لذا خواجه طوسى در باب چهارم زبدة الهيئة فرموده است : بعد دائره افق حقيقى از دائره افق مرئى يعنى افق حسّى به قدر نصف قطر زمين بود . « 1 » حال بدان كه هر يك از - ب ح - و - ا ح - به لحاظ دو ناظر يكى در - ب - مثلا ، و ديگرى در - ا - و يا به لحاظ يك ناظر در دو وقت وقتى در موضع - ب - در سطح زمين ، و وقت ديگر در - ا - مركز زمين ، تعبير به شعاع رؤيت نيز مىشود ، و زاويه‌اى كه از دو شعاع رؤيت رائى يعنى ناظر چون زاويه - ا ح ب - حاصل شود آن را زاويه اختلاف منظر گويند . و مطلب ديگر اين‌كه هرگاه هر يك از شعاع - ب ح - و - ا ح - را امتداد دهيم تا سطح فلك اعلى - خواه سطح منطقة البروج ، و خواه سطح معدل النهار - موضع حقيقى كوكب كه طرف خطى است از مركز ارض خارج شده و به مركز كوكب گذشته و منتهى بفلك اعلى شده است ، با موضع مرئى آن كه طرف خطى است از موضع بصر ناظر خارج شده و به مركز كوكب گذشته و منتهى بفلك اعلى شده است ، متفاوت خواهد بود ! لذا اختلاف منظر موجب مىشود كه طول و عرض

--> ( 1 ) . ط 1 ، ايران ، ص 46 .