ايتاليايى قطبنما ) است . اما به گفتهء جورج پرسىبجر « 1 » مستشرق انگليسى و مؤلف يك لغتنامه انگليسى به عربى ، نام بوصله در ميان ملاحان درياى مديترانه متداول بوده و به ندرت در درياهاى مشرق به كار مىرفته است ، در بحر احمر ، قطبنما را بيت الابرة ( خانه سوزن « عقربه » ) و در خليج‌فارس آن را قبله‌نما مىخواندند . شايد بتوان گفت كه نخستين خبر موثق از استعمال قطبنما از چين ( ح 100 ) از عالم اسلام 1228 و از اسكانديناوى ( ح 1250 ) است ، و نخستين خبر موثق از استعمال آن در اروپاى غربى از 1187 مىباشد . البته در همهء اين نواحى ممكن است استعمال قطبنما از پيش از تواريخ مذكور سابقه داشته باشد . در قطبنماهاى اوليه قطعات كوچك مغناطيس طبيعى ( مانيتيت ) به كار مىرفت كه آن را به وسيله ريسمانى مىآويختند ، يا بر قطعه‌اى از چوب يا چوب‌پنبه كه بر آب شناور بود قرار مىدادند . بعد از اكتشاف اينكه عقربه‌هاى آهنى را مىتوان به وسيلهء مالش با مغناطيس طبيعى آهنربا كرد استعمال سنگهاى مغناطيسى طبيعى منسوخ شد . پيشينيان به تفاوت شمال مغناطيسى و شمال جغرافيايى واقف نبودند . و چنين مىپنداشتند كه عقربهء قطبنما هميشه متوجه به شمال قرار مىگيرد . در قرن 15 م معلوم شد كه عقربهء قطبنما متوجه شمال واقعى نيست ، بلكه با نصف‌النهار جغرافيايى زاويه‌اى تشكيل مىدهد ( بعضى مدعى هستند كه چينىها در اواخر قرن 11 م به اين اختلاف واقف بودند ) . اينكه يك ميلهء مغناطيسى در همهء نقاط زمين در امتداد مشخصى قرار مىگيرد حاكى از اين است كه زمين داراى خاصيت مغناطيسى است . هر نقطه از سطح زمين

--> ( 1 ) . Jorj Persi Bajer ، 1815 - 88 .