جهت قبله در آن اماكن مىباشد . از اشاراتى كه در سياحتنامه‌هاى مسلمانان در قرن 9 م آمده است بعضى احتمال داده‌اند كه استعمال قطبنما در آن زمان نزد آنان متداول بوده است . از اين گذشته قديمىترين متنى كه مسلما در آن اشاره به قطبنما آمده است از عوفى است كه در باب بيستم از قسم چهارم جوامع الحكايات « 1 » در ذكر اشياء عجيب مىگويد : مؤلف اين مجموع مىگويد كه وقتى من در دريا نشسته بودم ، ناگاه بادى صعب از مكمن امر غيب برخاست ، و ابرى سياه روى هوا را بپوشيد ، و افواج امواج ، متراكم و متلاطم گشت ، و دريا در جوش آمد ، و اهل كشتى در خروش آمدند ، و معلم كه دليل بود راه غلط كرد ، در حال ، آهنى مجوف برون آورد بر هيئت ماهى ، و آن را در طاسى آب انداخت و بگردانيد ، و بر سمت قبله ساكن مىشد ، و دليل ، بر آن سمت رفتن گرفت . و بعد از آن تعرف آن حال كردم ، گفتند كه خاصيّت سنگ مغناطيس است كه چون او را به قوت در آهن مالى چنان‌كه اثر او بر آهن بماند ، آن آهن جز بر سمت قبله نايستد . و چون اين معنى امتحان كردم چنان بود . و كيفيت اين خداى داند و هيچ عاقل بر سر آن نرسد . در كتابى به نام كنز التجار ( 640 ه . ق ) از مؤلفى به نام قبجقى « 2 » شرح كاملى از قطبنما و استعمال آن در مديترانه آمده است . دريانوردان مسلمان قطبنما را بوصله « 3 » مىخواندند كه مأخوذ از بوسولا « 4 » ( نام

--> ( 1 ) . 625 ه ق ، 1228 ب م . ( 2 ) . Qabajaqi ( 3 ) . Bussola ( 4 ) . Bussola