مؤثرترين وجهى در داخل درياها راهنمايى مىكرد و آنان را مجاز مىداشت كه به سوى مجهولات روى آورند و در واقع اكتشاف آن ، دوران مسافرتهاى بزرگ دريايى را افتتاح كرد « 1 » . در دائرة المعارف فارسى ياد شده مصاحب ، در تاريخچه قطبنما آمده است كه : « بدرستى دانسته نيست كه در چه زمان و در چه مكان كشف شد كه يك عقربه مغناطيسى كه بتواند به آزادى در صفحهء افقى حركت كند در امتدادى نزديك به امتداد ج - ل ( جنوب و شمال ) قرار مىگيرد . بعضى اين اكتشاف را به چينىها نسبت داده‌اند . روايتى هست كه امپراطور هوانگ تى « 2 » كه در 2634 ق م مىزيست ، ارابه‌اى ساخت كه به وسيلهء ميدان مغناطيسى زمين در جهت جنوب حركت مىكرد ، و به راهنمايى آن در هواى غبارآلود لشكر خود را به جانب دشمن رهنمون شد . همچنين گويند ماركوپولو ( 1254 ؟ - 1324 ؟ ) سياح معروف ايتاليايى در بازگشت از سفر چين قطبنمايى همراه آورده بود . بعضى معتقدند كه مسلمانان قطبنما را از چينىها اخذ كردند ، و به وسيلهء آنان به اروپا وارد شد . ظاهرا مسلمانان مشرق زمين به وسيلهء دريانوردان چينى با قطبنما آشنا شدند ( بين درياى چين جنوبى و بنادر خليج فارس و غيره رفت و آمد فراوان بود ) و در آغاز اسم خاصى براى آن نداشتند . و از آنجا قطبنما به سوريه و بنادر درياى مديترانه در اروپا رسيد . در جهت‌يابى با قطبنما ، مسلمانان نوكى از عقربه را كه متوجه جنوب است به كار مىبردند ، چون مكه در ج ( جنوب ) اغلب اماكن سوريه است ، اين جهت همان

--> ( 1 ) . ط 1 ، صفحه 153 - 156 . ( 2 ) . Hwang Ti