رسول صلّى اللّه عليه و إله و سلّم ؟ قال : ثلاث آلاف و ستمائة ذراغ تكسيرا ( مكسرة خ ل ) . « 1 » مثلا اگر هر يك از طول و عرض مساحت مسجد شصت ذراع باشد مساحت آن سه هزار و ششصد ذراع خواهد بود . و ممكن است كه طول و عرض مساحت آن مختلف بوده باشند و باز مكسر آنها 3600 ذراع بشود چنان‌كه روشن است . ابو المعالى نصر اللّه منشى در كليلهء بهرامشاهى در ستايش سلطان محمود غزنوى و كشورگشايى او گويد : و آنگاه همت ملكانه را بر اعلاء كلمهء حق مقصور گردانيد ، و ذات بيهمال خويش را بر نصرت دين اسلام و مراعات مصالح خلق وقف كرد ، و از در كابل تا كناره قنوج و حدود كالنجر و بانوسى . . . و اطراف كرمان و سواحل درياى تيز و مكران در تكسير دو هزار فرسنگ در خطهء اسلام افزود ، و آفتاب ملت احمدى بر آن ديار از عكس ماه رايت محمودى بتافت . . . . « 2 » بدان كه مساحت را در علم اوفاق معنى ديگر است . و تكسير دائره كه عبارت از دانستن نسبت عددى قطر دائره به محيط آن است مطلبى ديگر است . و تكسير در رشته‌هاى ارثماطيقى به وجوه گوناگون است ، بلكه تكسير خود علمى جداگانه و فنى مستقل است . اين بود مراد ما از تمهيد مقدمه كه تقديم داشته‌ايم . اكنون در اصل مقصود كه بيان روايات كر است گوييم : در فروع كافى از معاوية بن عمار روايت شده است كه قال : سمعت

--> ( 1 ) . صفحه 81 ، چاپ رحلى سنگى . ( 2 ) . كليله و دمنه ، صفحه 21 و 22 ، به تصحيح و تعليقه راقم .