النّاظر فى هذا الكتاب انّى خاصة قد تدرّجت الى فطام نفسى بعد الكبر و استحكام العادة و جاهدت جهادا عظيما . مىبينى كه چگونه ابن مسكويه مىگويد : در زمان پيرى و استوار شدن عادت درجه درجه به فطام نفس خويش پيش مىرفتم و جهادى بزرگ كرده‌ام تا بدان نائل شده‌ام . اهل بينش گفته‌اند : وصول الاثر أثر الوصول . اين وصول اثر به مثل پيغام عاشق است كه به قول سوختهء بارقهء عشق باباطاهر عريان رضوان اللّه تعالى عليه : دل عاشق به پيغامى بسازد . اين پيغام نداى : لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا است كه به حمد اللّه آن را لبيك گفته‌ايد . خود آگاهى كه در صورت به سوى خانه رهسپارى و در معنى خداوند خانه با تو است كه علّت تامّه معيّت قيّوميّه با معلول دارد وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ « 1 » ، إِنَّ مَعِي رَبِّي سَيَهْدِينِ . « 2 » جلوه بر من مفروش اى ملك الحاج كه تو * خانه مىبينى و من خانه خدا مىبينم برادرم ، وصول اثر گوناگون است و همه آنها اثر وصول است چه اينكه : اگر با ديگرانش بود ميلى * چرا ظرف مرا بشكست ليلى تو كه اهل اشارتى بدان كه خداوند سبحان درباره دو كلمه طيّبه‌اش حضرت مريم و ميوه‌اش حضرت عيسى روح اللّه عليهما السّلام فرمود : فَتَقَبَّلَها رَبُّها بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَ أَنْبَتَها نَباتاً حَسَناً « 3 » . و نيز دربارهء دو بلد فرمايد : وَ الْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذِي خَبُثَ لا يَخْرُجُ إِلَّا

--> ( 1 ) . حديد / 5 . ( 2 ) . شعراء / 63 . ( 3 ) . آل عمران / 38 .