اصل و مختصر آن هر دو بقلم خود آن بزرگوار است فرمود : لوح پنج در پنج را به دويست صورت توان نگاشت . قفطى در تاريخ الحكماء « 1 » آورده است كه جابر بن حيّان كتابى بىنظير در اصطرلاب تأليف كرده است متضمّن هزار مسئله . در اين مقام رساله مطبوع گرانقدر ما به نام « الصحيفة الزبرجديّة في كلمات سجّاديّة » را اهميّتى بسزا است ، و آن را كلمه 499 كتاب « هزار و يك كلمه » مطبوع قرار داده‌ايم . ابن خلدون در مقدمه تاريخش ( ص 486 ط مصر ) ، سخنى در فضيلت علم هندسه دارد كه به پارسى ترجمه و نقل مىكنيم : « هندسه به خرد فروغ و به انديشه راستى دهد زيرا همه براهينش به روشى روشن و سبكى آشكار است ، از همين جهت غلط در قياسهايش راه ندارد لذا بممارست آن فكر از خطاء دور مىگردد ، و بر اثر اين روش روشن ، هوش و بينش بهندسه‌دان دست مىدهد . و گفته‌اند : بر در سراى افلاطون نوشته بود هركس هندسه‌دان نيست به منزل ما ورود نكند . و بزرگان ما گفته‌اند : ممارست در علم هندسه براى فكر همانند صابون براى جامه است كه آن را از چرك پاك مىكند . قفطى در تاريخ الحكماء اين چند بيت رسا و بلند را از ابوعلى مهندس مصرى در وصف اصول اقليدس نقل كرده است : 1 - اقليدس العلم الذي تحوي به * ما في السماء معا و في الآفاق 2 - تزكو فوائده على إنفاقه * يا حبّذا زاك على الإنفاق 3 - هو سلّم و كأنّما أشكاله * درج إلى العليا للطرّاق 4 - ترقى به النفس الشريفة مرتقى * أكرم بذاك المرتقى و الرّاق

--> ( 1 ) . چاپ ليدن - ص 161