است : « قال سألت أبا جعفر عليه السّلام عمّا يروون أنّ اللّه خلق آدم على صورته ؟ فقال : هى صورة محدثة مخلوقة و اصطفاها اللّه و اختارها على سائر الصور المختلفة فأضافها إلى نفسه كما أضاف الكعبة إلى نفسه و الروح إلى نفسه فقال بيتى و نفخت من روحى . » « 1 » صدر المتألهين در آخر فصل دوم فنّ پنجم جواهر و اعراض اسفار « 2 » مثل افلاطونى را همان صور علميه قائم بذات حق تعالى كه ارباب عرفان اسماء و اعيان ثابته مىنامند ، دانست - آفرين بر نظر پاك خطا پوشش باد - ؛ اين جمع آن جناب مر أقوال در بيان مثل را يكى از بهترين دقائق افكارش در حكمت متعاليه است . آن كه گفته است : « افلاطون معتقد است بر اينكه هر چيز صورت يا مثالش حقيقت دارد . . . » مثال عبارت ديگر صورت است و هر دو ناظر به يك حقيقت‌اند ، در السنه حكماء و عرفاء بهر دو لفظ آمده است ، مير فندرسكى در قصيده معروفش فرمود : صورتى در زير دارد آنچه در بالاستى . زيرين و زبرين دو فرد يك حقيقت‌اند زبرين مطلق و لا يتغيّر و فارغ از زمان و مكان و ديگر احكام و أوصاف مادّه است ، و زيرين مقيّد بدانها ، و نسبت اين به آن نسبت ظل به ذي ظل بلكه فعل بفاعل است ؛ اين سخن را در نيابد هيچ وهم ظاهرى . آن‌كه گفته است : « دنيا را تشبيه به مغاره كرده است . . . » اين تشبيه ، به كهف افلاطون معروف است ، ولى از استادش سقراط است كه به نام او شهرت يافت - رضوان اللّه تعالى عليهما - آن‌كه گفته است : « و حقيقت در نزد او عالم معقولاتست كه عبارت از مثل باشد » مرحوم فيض مقدّس كاشانى روايت كرده است كه : امير المؤمنين على عليه السّلام در جواب سائل كه از آن حضرت پرسيد يا مولاى و ما العقل ؟ فرمود : « العقل جوهر درّاك محيط

--> ( 1 ) . اصول كافى معرب - ج 1 - ص 104 ( 2 ) . ط رحلى - ص 162