و ملا عبدالعلى بيرجندى در شرح تذكره در بيان كلام خواجه كه « : دائرة الافق هى العظيمة الفاصلة بين الظاهر و الخفى من الفلك » چنين آورده است : انها قد تنطبق عليها يعنى ان الترسى قد تنطبق على الحقيقى اذ قد بين المهندسون انه اذا ارتفع البصر عن سطح الارض ثلاث اصابع تقريبا فان الخط المماس المذكور ينتهى الى الفصل المشترك بين مقعر الفلك الاعلى و الافق الحقيقى فالمراد بالفصل هو الفصل تحقيقا فى وقت ما . . . تا اين كه گويد : و اعلم ان الافق الحقيقى ينصف كرة العالم ، و الحسى يقسمها بمختلفين اعظمهما التحتانى ، و الترسى قد ينصفها و قد يقسمها بمختلفين اعظمهما الفوقانى غالبا ، و التحتانى نادرا . قيد غالب براى اين جهت است كه به حسب اغلب ارتفاع بصر از ارض اكثر از سه اصبع است . تا وقت اقامة برهان اين مطالب فرا رسد . تنبيه : بيرجندى كه عالم خريت در صناعت هيأت و فنون رياضى است ، مجموع عالم جسمانى را تعبير به « كرة العالم » كرده است . چنان كه وى و ديگر اساطين متبحر در فن از آن تعبير به فلك هم مى كنند ، چنان كه دوائر عظام و مدارات كواكب را فلك مى نامند ، و در درس سوم بدان اشارت نموده ايم ، و در هيأت مجسمه تحقيقى در پيش است كه گفته آيد . اين تصريحات و اشارات موجب زيادت تبصره و انتباه طالب كمال در معرفت به موضوع فن شريف علم هيأت ، و مسائل قويم متفرع بر آن ، و سبب آگاهى وى به تفوه آراى فائل خواهد بود .