تبصره : در بعد معلوم خواهد شد كه كره ارض نسبت به ما فوق فلك شمس ، حكم نقطه را دارد ، لذا تفاوت ميان افق حقيقى و حسى نسبت به ما فوق فلك شمس ، محسوس و معتنى به نيست ، و اين مطلب در بحث اختلاف منظر ، ( درس 62 ) مبين مىشود چه اين كه اختلاف منظر در فلك شمس و مادون آن به قياس به كره ارض پيش مى آيد . تبصره : علامه خفرى در كلمه كه شرح تذكره خواجه در هيأت است ، در بين افق ترسى فرمايد : « و يسمى الافق الحسى ايضا . و هى قد تنطبق على الافق الحقيقى ، و قد تقع فوقها او تحتها بحسب اختلاف قامة الناظر فان كان مقدار قامته ثلاثة أذرع و نصفا كان ما فوق ذلك الافق من الاسماء اكثر مما تحته بأربع دقائق و سنت و عشرين ثانية على مابينه ابن الهيثم فى رسالته فى ان الظاهرين من السماء اكثر من نصفها ، و ان كان اقل منها امكن ان يكون مافوقه مساويا لما تحته ، و ان يكون اصغر » . و فاضل نحرير هبة الله شاهمير ، در تاليف بسيار سودمندش به نام « : تنقيح مقاله در توضيح رساله » كه شرح رساله فارسى هيأت ملاعلى قوشچى است بعد از بيان افق حقيقى و حسى در بيان افق ترسى به وزان كلام تكلمه گويد : « سيم افق رؤيت و افق حسى هم گويند و آن دائره ثابته است كه مرتسم شود محيط آن از توهم دوران طرف خطى كه خارج شود از بصر و تماس به سطح ارض نموده منتهى به فلك اعظم گردد . و گاه عظيمه باشد به آنكه منطبق بر افق حقيقى گردد ، و گاه صغيره باشد به آنكه تحت افق حقيقى يا فوق آن در تحت افق مجازى يا بر افق مرئى يا فوق آن واقع شود بحسب تفاوت قامت ناظر در طول و قصره و ارتفاع و انخفاض محلى كه منظر وى باشد چه ابن هيثم در رساله كه جهت اثبات تفاضل و زيادتى نصف ظاهر فلك بر نصف خفى ، نوشته ، برهان گفته كه هر گاه قامت شخص رائى سه گزو نيم بود ، زيادت از نصف فلك مرئى شود به چهار دقيقه و بيست و شش ثانيه ، پس شكى نيست كه اگر به قليلى كمتر از آن باشد منطبق بر افق حقيقى خواهد بود ، و اگر به بسيارى كمتر باشد بر فوق آن بود » .