حسن حسن زاده آملى

49

خود آموز نصاب (كليات نصاب الصبيان) (فارسى)

عرين و غيل و غاب و غيضه و ايك و شرى بيشه زبد كفك « 1 » و سنين قحط « 2 » و مطا پشت و جراب انبان تنوفه مهمهة فيفا فلاة و سبسب و بيدا « 3 » * چو به دو و دو بيابانست و لوبة حرة سنگستان رمص چون عبرة بعرة « 4 » ژفك و اشك و پشك اكمه كور * چو مارن نرمه بينى براجم بند انگشتان فرير و جوذر و برغز چو فرقد نام گوساله « 5 » * چه باشد نعجة و عيناء و عين ؟ گاو « 6 » و ثدى « 7 » پستان لغز « 8 » احجيه چستان دان سمر اسطورة افسانه * قلة « 9 » دوده كرة گوى است و محجن صولجان چوگان القطعة الثلثون فى بحر الرجز المثمن السالم اى ماه روى مكتبى وى دلبر شيرين دهان خورشيد رويان راشده ذكر لبت ورد زبان مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن * اين است تقطيع رجز برخوان چو بلبل هر زمان

--> ( 1 ) يعنى كف آب و صابون و غير آنها كفك و كف هر دو بيك معنى اند ( 2 ) سالى كه تنگى و سختى باشد از جهت معاش و قحط نيز عربى است بنابر شهرت تفس ير بان شده ( 3 ) صحيح آن بالف ممدوده است و در فيفا بالف مقصوره و ممدوده صحيح است ( 4 ) لف و نشر مرتب است رمص يعنى ژفك ؟ عبره يعنى اشك . بعرة يعنى پشكل گاو و گوسفند و شتر و مانند آنها . ژفك بفتح اول بر وزن اشك چرك كنجهاى چشم است خواه تر باشد و خواه خشك و در عربى رمص چرك خشك و غمص چرك تر را گويند ( برهان قاطع ) ( 5 ) گوساله گاو و حشى صحرائى ( 6 ) گاو صحرائى وحشى ( 7 ) به سكون دال نيز صحيح است ( 8 ) بفتح لام نيز صحيح است و چستان و چيستان مخفف چيست آنست چون در لغز و معما سئوال مىشود كه چيست آن كم كم چستان و چيستان اشتهار در لغز پيدا كردند چيستان بر وزن سيستان بمعنى پرسيدن باشد و آن را لغز هم گويند ( برهان قاطع ) ( 9 ) قله بر وزن ثبه غوك چوب يعنى دو چوب است كه كودكان بدان بازى كنند ( منتهى الارب ) .