نه طعمهء درنده مىشود ، و نه در حفرهء ارضى مدفون و مستور مىگردد ، و نه آب و آتش بدان كارگر است ، و نه خاك و هوا را در آن دست و تصرّف . و اللّه يهدى من يشاء الى سواء السّبيل ، الحمد للّه بل أكثرهم لا يعلمون . يط - تبصره : [ انسان با عمل خود محشور است ] آيات قرآنيّه و روايات صادره از اهل بيت وحى و عصمت ناطق‌اند كه جزا در طول عمل بلكه نفس عمل است و انسان با عمل خود محشور است ، و علوم و معارف طعام روح انسان است ، و قيامت با انسان است نه در آخر طول زمانى . عالم جليل محمّد دهدار ( ره ) « 1 » در « رسالهء قضا و قدر » فرموده است : « از جمله ضروريّات دانستن اين است كه هرفعلى و عملى صورتى دارد در عالم برزخ كه آن فعل بر آن صورت بر فاعلش ظاهر مىشود بعد از انتقال او به عالم برزخ و جزا همين است كه : « انّما هى أعمالكم تردّ عليكم » « جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ » « 2 » ، « و النّاس مجزيّون بأعمالهم » و نيز بايد دانست كه علم انسان مشخّص روح او است و عملش مشخّص بدن او در نشأهء اخروى ؛ پس هركه به صورت علم و عمل در نشأه اخروى برانگيخته مىشود چنانچه در اخبار و آثار وارد است به سبب خصوصيّت خود كه او آنست هرجا كه باشد ، و سر آن آنست كه به موجب آيهء كريمهء « وَ قَدْ خَلَقَكُمْ أَطْواراً » « 3 » ، هرچيزى در وجود خود اطوار هست ، و هرطورى ، حكمى و صورتى دارد مثلا انگور را چون در خم كنى در اول حال جوش مىزند و تلخ مىشود و مسكر و در اين حال حكمش حرمت است و نجس است و در آخر حال ترش مىشود و اسكارش و تلخى زايل مىگردد و در اينجا حكمش حلّيّت است و طهارت - الخ » . اين بود آنچه از دهدار ( ره ) نقل كرديم كه نكاتى بسيار دقيق و مفيد و جامع افاده فرموده است ، و سرتاسر آن مبارك رساله مشحون از حقائق و معارف است .

--> ( 1 ) - اين دهدار والد محمود دهدار متخلّص به عيانى است ، در اوّل كتاب ثمينش « مفاتيح المغاليق » مىفرمايد : « اين كمينهء بىمقدار ابن محمد محمود دهدار متخلّص به عيانى - الخ » . ( 2 ) - سورهء سجده 32 - آيهء 17 . ( 3 ) - سورهء نوح 71 - آيهء 14 .