حسن حسن زاده آملى

420

دروس اتحاد عاقل به معقول (فارسى)

و رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم وجود آن دو را در دار دنيا به قول خود كه : الدّنيا سجن المؤمن و جنّة الكافر ، اثبات فرموده است ، چنان كه به قول خود : القبر روضة من رياض الجنّة او حفرة من حفر النّيران ، و امثال اين گفتار وجود آن دو را در عالم برزخ اثبات كرده است . و آن دو را در عالم انسانى نيز وجودى است زيرا مقام روح و مقام قلب و كمالاتشان عين نعيم است ، و مقام نفس و هوا و مقتضياتشان نفس جحيم است . لذا هركه در مقام قلب و روح داخل شد و به اخلاق حميده و صفات مرضيّه متّصف گرديد به انواع نعمت‌ها متنعّم مىشود ؛ و هركه با نفس و لذات آن و هوا و شهوات آن ايستادگى كرد به انواع بلاها متعذب مىشود . و آخرين مراتب مظاهر جنّت و نار در دار آخرت است ، و هريك از اين مظاهر را لوازمى است كه لايق به عالم خود است » . عالم روحانى در عبارت قيصرى أعّم از عقلى و مثالى است . و مقام روح ، عقل اجمالى است و مقام قلب ، عقل تفصيلى . به اين معنى كه علوم و حقايق و معارف فايض بر روح بر سبيل اجمال است و در مقام قلبى بر سبيل تفصيل و تعيين . بدانكه اسم شريف رازق مثلا در انسان از زمان نطفگى تا كهولت وى در هر مرتبه اقتضايى دارد . و همچنين در يك درخت كلان كهنسال از زمان دانه بودن تا صورت فعليّه‌اش . و همين‌طور در ساير جانوران و رستنىها ، بلكه در معدنيّات نيز از آن‌گاه كه سنگى در رحم كوه ، عقيق و فيروزه شود و طلا و نقره گردد اسم شريف رازق را در آن مظاهرى گوناگون است ؛ در عالم ارواح اسم رازق را نيز مظاهرى است . عبد اللّه بن سلام به حضور رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تشرّف حاصل كرد و از آن جناب سؤالاتى بسيار شريف نمود و جوابهايى بسيار بلند و سودمند شنيد . از جمله سؤالاتش اينكه از رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم دربارهء حملهء عرش پرسيد ، رسول اللّه در جوابش بياناتى فرمود تا اينكه دربارهء نان و آب حملهء عرش فرمودند : طعامهم التّسبيح و شرابهم التّهليل . روايت مفصّلا در « خريدهء » ابن وردى و در « بحار - الأنوار » مجلسى مذكور است . همين اسم شريف رازق را در نفس ناطقهء انسانى