- رضوان اللّه تعالى عليه - : « صور برزخيّه به انشاء نفس است در عالم برزخ و مناسب با اعمال خويش انشاء مىكند . چنان كه مغموم نمىتواند افكار خوب بكند و پيوسته مىگويد : يا ليت بينى و بينك بعد المشرقين فبئس القرين . تمثّل در عالم خيال بدون مناسبت ممكن نيست لذا علم به صورت شير ، يا مال به صورت مار و عذره متمثّل مىشود . در خبر است از حضرت رسالت ( ص ) كه : من رآنى فقد رآنى فإنّ الشّيطان لا يتمثّل بى . صورت مبارك حضرت خاتم انبياء با ارواح شياطين مناسبت ندارد . امّا شناختن صورت آنحضرت يك نوع الهام و معارفهء معنوى است . و چون قوّهء خياليّه مجرّد از مادّه است صور خياليّه داخل اين عالم نيستند و اشارهء حسّيّه و تعيين موضع براى آنها نمىشود و در جسمى مثل قلب و دماغ نيستند و الّا اشارهء به دماغ اشارهء به آنها بود ، پس خود بنفسها قيامى دارند » . اين بود عبارت آن جناب در يكى از مخطوطاتش كه در كتابخانهء محقّر اين حقير محفوظ است . اين بنده توضيحا در عدم تمثّل شيطان به صورت انسان كامل گويد كه : شيطان اسم مضلّ صرف است ، و انسان كامل اسم هادى محض ؛ نه از آن بالذات هدايت ساخته آيد و نه از اين بالذات ضلالت ، لذا مضلّ به صورت هادى متمثّل نمىشود ، و هادى در كسوت مضلّ نمىرود . و شيخ اكبر در فصّ اسحاقى « فصوص » ص 202 طبع تهران در اين موضوع بحثى مفيد دارد طالب بدانجا رجوع كند . و نيز بدانكه روايت مذكور در عدم تمثّل شيطان به صورت انسان كامل در جوامع روايى فريقين روايت شده است . و لكن آنچه در جوامع اهل سنّت مروى است حديثى ابتر است و صورت تمام آن چنان است كه در جوامع روايى اماميّه روايت شده است . مثلا حديث مذكور در « صحيح مسلم » « 1 » كه يكى از صحاح ستّهء اهل سنّت است به چند صورت روايت شده است : 1 - من رآنى فى المنام فقد رآنى فإنّ الشّيطان لا يتمثّل بى . 2 - من رآنى فى المنام فسيرانى فى اليقظة او لكأنّما رآنى فى اليقظة

--> ( 1 ) - حديث شمارهء 1775 ، ج 2 ، ص 250 ، طبع هند .