و معقولا بالفعل بعد ما كانت بالقوة فى الكل » « 1 » . و چون نفس فى وحدته كلّ القوى است پس آنچه را ادراك مىكند همهء آنها به ادراكات حضورى است و اتّحاد مدرك با مدرك است مطلقا خواه مدرك ، حاسّ باشد يا متخيّل و يا متوهّم و يا عاقل كه با مدركاتشان كه محسوس و متخيّل و متوهّم و معقول است متّحدند . و بديهى است كه اگر صور نوريّهء علميّه در گوهر نفس و در حقيقت ذات او رسوخ نكند استكمال و سلوك تدريجى و ترقّى و انتقال نورى وجودى تحقّق نمىيابد و حال اينكه نفس به دانستن ، چنين استكمال را در جوهر ذات خود داراست زيراكه ملاك فعليّت و تجردش و منشأ استكمال جوهر ذاتش همين ادراك است .

--> ( 1 ) - « اسفار » ج 1 رحلى ، ص 292 ، آخر فصل 13 ، طرف اول ، مرحله دهم .