درس ششم بدانكه به ادلّهء محكم و براهين متقن تجّرد نفس ناطقه ثابت شده است و راقم اين سطور بيش از هفتاد برهان بجز از كتاب و سنّت در اين موضوع در رساله‌اى گرد آورده است كه برخى از آن براهين ، تجّرد برزخى قّوت خيال را ثابت مىكند و برخى از آنها تجّرد نفس عقلانى را و برخى فوق تجّرد را . و كيف كان تجّرد نفس را به اين معنى به‌طور مطلق ثابت مىكنند كه نفس وراى اين نشأهء جسمانى است خواه تجّرد نفس در مقام خيال و خواه تجّرد وى در مقام قّوت عاقله و خواه در مقام فوق تجّرد ، چنان كه در پيش اشارتى شد كه للنفوس غير هذه النشأة نشأتان أخريان نشأة الخيال و نشأة العقل . و اين نشأهء خيال وراى مادّه است و مجّرد از كون حسّى است چنان كه نفس در مقام عقل و معقول بالفعل مجّرد از كونين أعنى كون حسّى و كون خيالى است ( فكّل نفس انسانيّة اذا استحكمت الخ ج 1 اسفار ص 313 ط 1 ) . ادلّهء تجّرد برزخى خيال ثابت مىكند كه صور مقدارى متخيّل مشكّل كه از مدركات نفس‌اند ، نه صور طبيعى مادّى محض‌اند كه در وعاء خارج ممنوّ و مقرون به مادّه‌اند ، و نه حقائق مجّردهء بسيطهء صرف‌اند كه مجّرد تامّ بالفعل و قائم به مقام سامى نفس ناطقه در مرتبهء عقل باشند بلكه « هى صور معلّقة غير منطبعة لا فى النفس و لا فى شىء آخر من الموادّ الخارجيّة » « 1 » و اين صور متخيّل مشكّل ، به

--> ( 1 ) - « اسفار » ج 1 ، ص 318 ، فصل 6 ، طرف 2 ، مرحله عاشر .