فِيالْآخِرَةِ عَذابٌ عَظيمٌ كيست ستمكارتر از آن كس كه از بردن نام خدا در مساجد او جلوگيرى كرد و سعى در ويرانى آنها نمود ؟ ! شايسته نيست آنان ، جز با ترس و وحشت ، وارد اين كانون‌هاى عبادت شوند . بهرهء آنها در دنيا ( فقط ) رسوائى است و در آخرت ، عذاب عظيم ( الهى ) ! شأن نزول : جلوگيرى از بهره‌ورى از معابد الهى در كتاب « اسباب النزول » از « ابن عباس » چنين آمده كه اين آيه در مورد « فطلوس » رومى و ياران مسيحى او نازل شده است ، آنها با بنى اسرائيل جنگيدند ، « تورات » را آتش زدند و فرزندان آنها را به اسارت گرفتند ، بيت المقدس را ويران ساختند و مردارها در آن ريختند . مرحوم « طبرسى » در « مجمع البيان » از « ابن عباس » نقل مىكند كه اين كوشش در تخريب و نابودى بيت المقدس همچنان ادامه داشت تا زمانى كه به دست مسلمانان ، فتح شد . « 1 » در روايتى از امام صادق عليه السلام نيز مىخوانيم : اين آيه در مورد « قريش » نازل گرديد ، درآن هنگام كه از ورود پيامبراكرم صلى الله عليه و آله به شهر « مكّه ومسجدالحرام » جلوگيرىكردند . « 2 » بعضى شأن نزول سومى نيز براى آيه گفته‌اند و آن اين كه : منظور مكان‌هايى است كه مسلمانان در « مكّه » براى نماز داشتند و مشركان پس از هجرت پيامبر صلى الله عليه و آله آنها را ويران كردند . « 3 » هيچ مانعى ندارد كه نزول آيه ناظر به تمام اين حوادث بوده باشد ، بنابراين هر يك از شأن نزول‌هاى فوق يكى از ابعاد مسأله را منعكس مىكند . * * *

--> ( 1 ) « بحار الانوار » ، ج 20 ، ص 319 ؛ « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث ( با اندكى تفاوت ) . ( 2 ) « بحار الانوار » ، ج 20 ، ص 319 ، و ج 80 ، ص 340 ؛ « تفسير على بن ابراهيم قمى » ، ج 1 ، ص 58 ؛ « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث . ( 3 ) « بحار الانوار » ، ج 35 ، ص 297 ، و ج 80 ، ص 340 ؛ « تفسير امام حسن عسكرى عليه السلام » ، ص 560 .