اين نظريه قادر است بخش عمدهء ترديدها و اشكال‌ها ، از جمله اشكال در مورد تفاوت سبك كتاب با سبك آثار شيخ مفيد ، اشتمال بر گزاره‌هاى ناهمخوان با عقايد مفيد در ديگر آثار او و نيز ياد نشدن از اين اثر در زمرهء تأليف‌هاى شيخ مفيد در فهرست‌هاى قدماى اماميه را پاسخ دهد . افزون بر اين‌كه چند نكتهء ديگر را نيز مىتوان افزود : 1 - در مورد فهرست‌هاى قدماى اماميه ، فهرست‌هاى ابن شهر آشوب و شيخ طوسى - آن گونه كه پيشتر نيز گذشت - سياهه‌هايى گزيده‌اند و نبود نام يك اثر در آن‌ها خللى در انتساب ايجاد نمىكند . آنچه مهم مىنمايد و بايد بدان پاسخ داد عدم اشتمال فهرست رجال نجاشى بر اين اثر است كه در پاسخ به آن گفته‌اند : اين فهرست به‌رغم اشتمال بر آثار فراوان‌تر همچنان فهرست نهايى آثار شيخ مفيد نيست ؛ چه ، در اين فهرست آثارى چون مسألة فى النص ، المسائل السروية ، المسائل العكبرية ، شرح عقائد صدوق ، مسألة مفردة فى معنى الاسلام و كتاب عقود الدين از قلم افتاده و اين درحالى است كه عنوان‌هاى ياد شده از آثار مسلم شيخ مفيد هستند كه او خود در برخى از ديگر آثار خود از آن‌ها ياد كرده است . « 1 » 2 - هرچند برخى از روايت‌هاى كتاب با عبارت « حدّثنى جعفر بن الحسين المؤمن » آغاز مىشود ، امّا اين دليلى بر انتساب كتاب به جعفر بن حسين نيست ؛ چرا كه بسيارى از روايت‌هاى كتاب نيز با نام راويان ديگر آغاز مىشود و افزون بر اين شيوهء كتاب‌هاى مشتمل بر حديث اين نيست كه پيش از نام مؤلف « حدّثنى » بياورند . برعكس ، آوردن عبارت « قال » يا « يقول فلان » متعارف است و اين درحالى است كه اتفاقا كتاب الاختصاص با عبارت « قال محمّد بن محمّد بن النعمان » آغاز مىشود و اين امر نشان مىدهد كه مؤلف كتاب محمّد بن محمّد بن نعمان يا همان شيخ مفيد است . 3 - شمار قابل توجهى از روايت‌ها در ديگر آثار شيخ مفيد ، در آثار قبل از شيخ و پس از

--> - خرسان آغاز برخى از اين بخش‌ها را با « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » و همچنين ختم برخى بخش‌ها با عبارت‌هاى حاكى از پايان يك رساله يا كتاب و گاه نيز تمايز مباحث را قرينهء اين تقسيم‌بندى مىداند . مترجم اثر حاضر نيز با الهام از متن و هرجا با « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » آغاز شده ، بخش يا فصلى ديگر را آغازيده و اين بخش را از ثلث صفحه شروع كرده است . اين فصل‌بندى گاه با فصل‌بندى خرسان تفاوت دارد و در مواردى نيز با آن يكى است . ( 1 ) . براى آگاهى بيشتر بنگريد به : زنجانى ، مقدمهء كتاب اوائل المقالات ، ص 25 و 26 .