كتاب اختصاص كتاب اختصاص يكى از آثار كهن شيعى است كه آن را به شيخ مفيد نسبت داده‌اند و اين نسبت رد و ابرام‌هايى را نيز در پى داشته است و در اين ميان برخى انتساب كتاب را انكار « 1 » يا در صحت انتساب ترديد « 2 » كرده‌اند برخى آن را پذيرفته و از آن دفاع كرده‌اند « 3 » ، برخى از كنار آن به سكوت گذشته‌اند « 4 » ، برخى به اسناد و تقويت آن پرداخته‌اند « 5 » و برخى هم اين كتاب را با العيون و المحاسن يكى دانسته‌اند . « 6 » آنچه در اين ميان زمينهء ترديد نسبت به اين كتاب را فراهم‌آورده چند نكته است : 1 - فهرست نويسانى چون نجاشى در رجال ، طوسى در الفهرست و ابن شهر آشوب در معالم العلماء از اين كتاب ياد نكرده‌اند . « 7 » 2 - روايت‌هاى بسيارى در كتاب با عبارت « حدّثنى جعفر بن حسين المؤمن » آغاز

--> ( 1 ) . براى نمونه شبيرى از كسانى است كه پذيرش انتساب اختصاص به شيخ مفيد را بعيد دانسته است . بنگريد به : « الشيخ المفيد و كتاب الاختصاص » ، المقالات و الرسائل ، ج 9 ، ص 135 - 192 . ( 2 ) . براى نمونه خوئى در معجم رجال الحديث ( ج 8 ، ص 345 و ج 9 ، ص 100 ) از اين ياد مىكند كه نسبت كتاب به شيخ مفيد اثبات نشده است . البته اين درحالى است كه ايشان در موارد فراوانى به روايت اختصاص استناد كرده‌اند . ( 3 ) . براى نمونه علامه مجلسى ، شيخ حر عاملى ، سيد هاشم بحرانى اين كتاب را از آن شيخ مفيد دانسته‌اند و جعفر مرتضى عاملى و سيد محمّد مهدى خرسان نيز از اين انتساب دفاع كرده‌اند . بنگريد به : بحار الانوار ، ج 1 ، ص 27 ؛ وسائل الشيعه ، ج 30 ، ص 158 ؛ مدينة المعاجز ، موارد فراوان نقل از مفيد در اختصاص ؛ مأساة الزهراء ، ج 1 ، ص 171 - 185 ؛ مقدمهء چاپ نجف الاختصاص ، ص 3 - 23 . ( 4 ) . براى نمونه عبد العزيز طباطبايى در « الشيخ المفيد و عطاؤه الفكرى الخالد » چنين كرده است . ( 5 ) . براى نمونه ماجد غرباوى در مقاله‌اى به بررسى رجال كتاب اختصاص پرداخته است . بنگريد به : « رجال كتاب الاختصاص » ، المقالات و الرسائل ، ج 24 . ( 6 ) . براى نمونه آقابزرگ طهرانى از سطور آغازين خطبهء مؤلف كتاب چنين نتيجه‌گيرى كرده است . بنگريد به : طبقات اعلام الشيعه ، ج 1 ، ص 25 . اين درحالى است كه ميان نسخهء موجود و چاپ شدهء الفصول المختارة من العيون و المحاسن كه برجاى مانده‌اى از العيون و المحاسن است تباين آشكارى وجود دارد . ناگفته نماند آقابزرگ ، ابن عمران را مؤلف كتاب اختصاص مىداند و توضيح مىدهد كه شيخ مفيد كتاب العيون و المحاسن خود مشهور به اختصاص را از اين كتاب و آثارى ديگر برگرفته است . اين سخن جداى از وحدت العيون و المحاسن با اختصاص به نوعى مؤيد تأليف اختصاص از جانب شيخ مفيد برپايهء كتاب ابن عمران است . ( 7 ) . در صفحه‌هاى پيشين گزارش اين منابع دربارهء تعداد آثار شيخ مفيد گذشت .